การศึกษาความชุกชุมและชนิดของยุงลายในพื้นที่เสี่ยง ต่อการระบาดโรคไข้เลือดออกในเขตกรุงเทพมหานคร

บทคัดย่อ

โรคไข้เลือดออกเป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญของประเทศไทยและกรุงเทพมหานคร มีแนวโน้มว่าในปี พ.ศ. 2548 - 2549 จะมีการระบาดรุนแรง กรุงเทพมหานครมีนโยบายที่จะลดอัตราป่วยให้ต่ำกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้ จึงจำเป็นที่จะต้อง ลดความชุกชุมของยุงลายให้ต่ำสุด การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแหล่งเพาะพันธุ์ยุงลายที่มีความสำคัญสูงสุด ความชุกชุมของยุงลาย ชนิดของยุงลาย และประเมินผลโครงการกำจัดลูกน้ำยุงลาย ศึกษาระหว่างเดือนกันยายน - ธันวาคม พ.ศ. 2548 โดยการสำรวจและเก็บลูกน้ำรวมทั้งตัวโม่งส่งตรวจทางห้องปฏิบัติการ จากบ้านผู้ป่วยโรคไข้เลือดออก 266 ราย รวมทั้งรอบบ้านผู้ป่วย และ 40 ชุมชน รวม 189 ชุมชน 5,427 หลังคาเรือน วัด 33 แห่ง และโรงเรียน 21 แห่งใน กรุงเทพมหานคร ผลการศึกษาพบว่าในชุมชน ภาชนะขังน้ำภายนอกบ้านที่พบลูกน้ำยุงลายหรือตัวโม่ง (Container index, Cl) เท่ากับร้อยละ 14.76 ภาชนะภายในบ้าน CI ร้อยละ 10.89 เฉลี่ยร้อยละ 13.69 ภาชนะที่ต้องให้ความสำคัญมากที่สุด ได้แก่ โอ่งน้ำใช้ รองลงมาเป็นภาชนะอื่น ๆ จานรองกระถางต้นไม้ อ่างซิเมนต์ในห้องน้ำ ตามลำดับ เฉลี่ยมีภาชนะจำนวน 2.39 ภาชนะต่อบ้าน ความชุกชุมของลูกน้ำยุงลายหรือตัวโม่ง (house index, HI) ระหว่าง 1-10 สูงสุดร้อยละ 21.16 ระหว่าง 10-20 ร้อยละ 20.11 ระหว่าง 21-30 ร้อยละ 18.52 ระหว่าง 91-100 ร้อยละ 1.89 และเท่ากับ 0 ร้อยละ 7.41 ในวัด ภาชนะขังน้ำภายนอกอาคารที่พบลูกน้ำยุงลายหรือตัวโม่ง CI ร้อยละ 18.86 ภายในอาคารร้อยละ 7.54 เฉลี่ย CI ร้อยละ 12.86 จำนวนภาชนะเฉลี่ยเท่ากับ 21 ภาชนะต่อวัด ภาชนะภายนอกอาคารที่สำคัญที่สุด ได้แก่ จานรองกระถางต้นไม้ ภาชนะอื่น ๆ เท่ากับ ร้อยละ 34.92, 23.80 และ 17.46 ตามลำดับ ภาชนะภายในอาคารที่ต้องให้ความสำคัญมากที่สุด ได้แก่ อ่างซิเมนต์ในห้องน้ำร้อยละ 92.60 ในโรงเรียน ภาชนะขังน้ำภายนอกอาคารที่พบลูกน้ำยุงลายหรือตัวโม่ง CI ร้อยละ 9.77 ภาชนะภายในอาคารร้อยละ 8.77 เฉลี่ย CI ร้อยละ 9.04 จำนวนภาชนะเฉลี่ยเท่ากับ 30 ภาชนะต่อโรงเรียน ภาชนะภายนอกอาคารที่สำคัญมากที่สุด ได้แก่ ภาชนะอื่น ๆ จานรองกระถางต้นไม้ และอ่างน้ำ กะละมัง ร้อยละ 47.05, 29.41 และ 17.64 ตามลำดับ ภาชนะภายในอาคารที่ต้องให้ความสำคัญมากที่สุด ได้แก่ อ่างซิเมนต์ในห้องน้ำร้อยละ 92.50 ยุงลายที่พบในเขตกรุงเทพมหานครส่วนใหญ่เป็นยุงลายบ้าน รองลงมา ได้แก่ ยุงลายสวนซึ่งตรวจพบมีจำนวนน้อย ผลของโครงการกําจัดลูกน้ำยุงลายทําให้ HI ต่ำกว่า 10 เท่ากับร้อยละ 28.57