ความไว/ความต้านทานสาวเคมีกำจัดแมลงของยุงลายบ้านต่อสารเคมีกำจัดแมลงที่ใช้ในงานสาธารณสุข

บทคัดย่อ

ประเทศไทยใช้สารเคมีกำจัดแมลงในโครงการควบคุมพาหะนำโรคมาเป็นเวลาหลายปี การศึกษาครั้งนี้จึงได้ทดสอบความไวของยุงลายบ้านและลูกน้ำยุงลายบ้าน 22 สายพันธุ์จากพื้นที่ต่างๆ กับสารเคมีกำจัดแมลงที่ใช้ทั่วไปสำหรับการควบคุมพาหะนำโรค ผลการทดสอบแสดงให้เห็นว่ายุงลายบ้านเกือบทุกสายพันธุ์ต้านทานต่อสารเคมี Malathion และ Etofenprox ยกเว้นสองสายพันธุ์จากทุ่งสง และเมืองสุราษฎร์ธานี ที่เริ่มสร้างความต้านทานต่อสารเคมี Malathion และอีกหนึ่งสายพันธุ์จากโกสัมพีที่เริ่มสร้างความต้านทานต่อสารเคมี Etofenprox และทุกสายพันธุ์มีความต้านทานสูงต่อสารเคมี Propoxur และ Permethrin สำหรับความไวของยุงลายบ้านต่อสารเคมี Deltamethrin มีหลายระดับ ช่วงเวลาที่ทำให้ยุงทดสอบสลบร้อยละ 50 ศึกษากับสารเคมีกลุ่มไพรีทรอยด์ 3 ชนิด (Deltamethrin, Permethrin, Etofenprox) ช่วงเวลาที่ยุงลายบ้านทุกสายพันธุ์สลบร้อยละ 50 ค่อนข้างนานมากเมื่อให้สัมผัสกับสารเคมี Permethrin และ Etofenprox และพบว่ามีระดับปานกลางกับสารเคมี Deltamethrin เมื่อเปรียบเทียบกับ Bora สายพันธุ์ที่ไวต่อสารเคมีโดยที่ยุงลายบ้านสามสายพันธุ์ (สายพันธุ์เมืองขอนแก่น เมืองหนองคาย และกุมภวาปี) ซึ่งเป็นสายพันธุ์ที่มีความไวต่อสารเคมี Deltamethrin ในการทดสอบลูกน้ำยุงลายบ้านระยะที่ 3 ตอนปลายแสดงให้เห็นว่าเกือบทุกสายพันธุ์มีความไวต่อสารเคมี Temephos ยกเว้นสายพันธุ์จากโกสัมพี เมืองสุโขทัย และวังเจ้า ที่เริ่มจะสร้างความต้านทาน ผลการศึกษาทำให้เห็นว่ามีความเป็นไปได้ที่ยุงลายบ้านในประเทศไทยจะพัฒนาความต้านทานต่อสารเคมีกำจัดแมลงที่มีขายในตลาดเกือบทุกกลุ่มสารเคมี จึงเสนอแนะว่าการตรวจสอบความต้านทานสารเคมีกำจัดแมลงเป็นช่วงๆ จะทำให้มั่นใจในประสิทธิภาพของการปฏิบัติการที่จะดำเนินต่อไป โดยเหตุผลจากการศึกษานี้ควรจัดตั้งเครือข่ายระดับชาติในการเฝ้าระวังความต้านทานสารเคมีกำจัดแมลงของประเทศ