การทดสอบฤทธิ์ไล่ยุงของสารสกัดจากสัก (Tectona grandis L.f.) ต่อยุงลายบ้าน (Aedes aegypti (L.)

บทคัดย่อ

การศึกษาฤทธิไล่ของสารสกัดจากสักต่อยุงลายบ้าน (Aedes aegypt) สายพันธุ์ห้องปฏิบัติการ และสายพันธุ์นครศรีธรรมราช จากวิธีการสกัดสาร 2 วิธี คือ วิธีแช่ยุ่ย และวิธีซอกห์เลตโดยใช้ชุดทดสอบ excite - repellency assay เพื่อสังเกตพฤติกรรมการหลีกหนีสารของยุง โดยไม่ให้ยุงสัมผัสสารสกัดจากสักโดยตรง และให้ยุงสัมผัสสารสกัดโดยตรง โดยทดสอบจากความเข้มข้นของสารสกัดจากสักที่ระดับ 0.5, 1, 2.5, 5 และ 10 เปอร์เซ็นต์ (น้ำหนัก/ปริมาตร) พบว่าสารสกัดจากสักมีฤทธิ์ไล่ยุงลายบ้านสายพันธุ์ห้องปฏิบัติการได้ มีการออกฤทธิ์ไล่แบบทำให้ยุงเกิดการระคายเคืองแล้วบินหนีไป (irritancy effect) และฤทธิ์ในการไล่ยุงโดยไม่ต้องสัมผัส (repellency effect) นอกจากนี้สารสกัดที่ได้จากวิธีซอกห์เลตที่ระดับความเข้มข้น 10% มีฤทธิ์ในการไล่ดีที่สุด เมื่อเปรียบเทือบการตอบสนองของยุงลายโดยการหลบหนีสารสกัดในกล่องทดสอบ ทั้งแบบไม่ให้สัมผัสสารสกัดจากสักโดยตรงและแบบให้สัมผัสสารสกัดโดยตรง พบว่าจำนวนยุงที่หลบหนีจากกล่องควบคุมที่ไม่มีการสัมผัสสารสกัดโดยตรง (มีตะแกรงกั้น) (CN) กับกล่องทดสอบที่ไม่มีการสัมผัสสารสกัดโดยตรง (มีตะแกรงกั้น) (TN) และ กล่องควบคุมที่มีการสัมผัสสารสกัดโดยตรง (ไม่มีตะแกรงกั้น) (CC) กับกล่องทดสอบที่มีการสัมผัสสารสกัดโดยตรง (ไม่มีตะแกรงกั้น) (TC) มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (P = 001 และ 0.03 ตามลำดับ) ทั้งนี้การศึกษาถึงพฤติกรรมการตอบสนองของยุงลายต่อสารสกัดจากสักในครั้งนี้ สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับโครงการควบคุมโรคติดต่อนำโดยแมลงในประเทศต่อไปได้