การศึกษาภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านสุขภาพและการแพทย์พื้นบ้านกรณีศึกษา : อำเภอช้างกลาง จังหวัดนครศรีธรรมราช

บทคัดย่อ

การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารวบรวมองค์ความรู้ กระบวนการรักษา ตำรับยาสมุนไพร การสืบทอดภูมิปัญญา ความเชี่ยวชาญในการรักษาโรคของหมอพื้นบ้าน ผู้วิจัยได้คัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive Sampling) การสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วม แบบไม่มีส่วนร่วม จากหมอพื้นบ้าน จำนวน 6 คน และผู้เข้ารับการรักษากับหมอพื้นบ้าน จำนวน 16 คน ผลวิจัยพบว่า หมอพื้นบ้านเป็นผู้ที่ชาวบ้านมาพึ่งพายามเจ็บป่วย มีประสบการณ์ในการรักษาโรคให้ผู้ป่วยไม่ต่ำกว่า 10 ปี มีองค์ความรู้จากการสืบทอดจากบรรพบุรุษ กระบวนการรักษาของหมอพื้นบ้านส่วนใหญ่จะมี “ค่าราด” เป็นองค์ประกอบอยู่ในกระบวนการรักษาประกอบด้วย “ราดตั้ง” และ “ราดปัด” หมอพื้นบ้านแต่ละคนจะมีความเชี่ยวชาญในการรักษาโรคแตกต่างกัน บางคนรักษาด้วยยาสมุนไพร แต่บางคนใช้ยาสมุนไพรร่วมกับการบริกรรมคาถา แรกเริ่มจะซักประวัติ ตรวจร่างกาย สังเกตดูลักษณะภายนอกของผู้ป่วย และสัมผัสตำแหน่งที่มีอาการป่วย จึงทำการวินิจฉัยโรค เริ่มขั้นตอนการรักษา ประเมินผลหลังการรักษาพร้อมให้คำแนะนำการปฏิบัติตัว และวางแผนการรักษาต่อเนื่องจนกว่าผู้ป่วยจะหายจากอาการป่วย หมอพื้นบ้านส่วนใหญ่ไม่ได้ถ่ายทอดองค์ความรู้ให้กับศิษย์ เนื่องจากไม่มีผู้รับการถ่ายทอดด้วยเหตุเพราะมีข้อห้ามและข้อปฏิบัติมากมายหลายข้อ รวมทั้งห้ามเรียกร้องค่ารักษาพยาบาลจากผู้ป่วย จึงทำให้ไม่มีผู้มาเข้ารับการสืบทอดภูมิปัญญาจากหมอพื้นบ้าน