ทักษะการพ่นและการทดสอบความไวของยุงพาหะนําเชื้อมาลาเรียต่อสารเคมี ที่พ่นติดผนังบ้านและชุบมุ้งในพื้นที่ A1 และ A2 เขต 5 ปี 2547

บทคัดย่อ

การพ่นสารเคมีเป็นมาตรการสำคัญในการควบคุมยุงพาหะน่าเชื้อมาลาเรีย การศึกษานี้เป็นการหาข้อมูล เกี่ยวกับทักษะการพ่นสารเคมีของผู้ปฏิบัติงานภาคสนามและความไวของยุงพาหะ Anopheles minimus ต่อ Deltamitrin 5 % wdp.ขนาดความเข้มข้น 20 มิลลิกรัม/ตารางเมตร พ่นติดผนังบ้าน และ Permethrin 10% EC. 300 มิลลิกรัม/ตารางเมตร ชุบมุ้ง ตามระยะเวลา 2 เดือน 4 เดือน และ 6 เดือน ในพื้นที่เสี่ยง A1 และ A2 ของ 3 จังหวัด คือ นครราชสีมา สุรินทร์ และชัยภูมิ เกณฑ์ชี้วัดผู้ปฏิบัติงานภาคสนามมีทักษะดีต้องปฏิบัติงาน อย่างถูกต้องร้อยละ 80 ขึ้นไปจึงยอมรับได้ตามกระบวนการเตรียมน้ำยา การใช้เครื่องพ่น วิธีการพ่น และการ เตรียมชุมชน ซึ่งได้จากการสัมภาษณ์และสังเกตการณ์ระหว่างปฏิบัติงาน ส่วนการทดสอบความไวใช้เครื่องมือ Bioassay test ตามแนวทางขององค์การอนามัยโลก ผลการศึกษา พบว่า ผู้ปฏิบัติงานภาคสนามผ่านเกณฑ์ชี้วัด เฉพาะ การเตรียมน้ำยา (ร้อยละ 90.3) และการเตรียมชุมชน (ร้อยละ93.5) ส่วนไม่ผ่านเกณฑ์ เป็นการใช้เครื่องพ่น (ร้อยละ 71) และวิธีพ่นสารเคมี (ร้อยละ 70.9) เมื่อพิจารณารายจังหวัด ปรากฏว่า ผู้ปฏิบัติงานที่ผ่านเกณฑ์ มากที่สุดอยู่ในจังหวัดนครราชสีมาด้านการเตรียมน้ำยา (ร้อยละ 100) วิธีพ่นสารเคมี (ร้อยละ 81.3) และการเตรียม ชุมชน (ร้อยละ 79.5) ขณะจังหวัดสุรินทร์และชัยภูมิผ่านเกณฑ์เฉพาะการเตรียมน้ำยา (ร้อยละ 80 และ 874 ตามมาดับ) และการเตรียมชุมชน (ร้อยละ 100 และ 87.5 ตามลําดับ) เท่านั้น จึงจำเป็นต้องปรับปรุงและแก้ไข โดยเพิ่มเติมการเรียนรู้จากวิธีอบรม ฝึกหัดทักษะระหว่างปฏิบัติงานจริง มีพี่เลี้ยงคอยให้คำปรึกษาแนะนํา และ/ หรือเพิ่มความถี่การควบคุมกำกับงาน อย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง ส่วนการทดสอบความไว พบว่า ยุง An. minimus ทดสอบภายใน 30 นาทีแรก (กรณีทดสอบกับ Deltamitrin 5 %) และ 3 นาทีแรก (กรณีทดสอบกับ Permithrin 10 %) อยู่ในระดับมากกว่าร้อยละ 80 เป็นส่วนใหญ่ ที่ระยะเวลา 2 เดือนแรก แล้วค่อยลดค่าลงตามลำดับที่ระยะ 4 เดือน และ 6 เดือนตามลำดับ ขณะยุงที่เลี้ยงครบ 24 ชั่วโมงตายหมด (ร้อยละ 100) ทุกระยะเวลา ของสารเคมีทั้ง 2 ชนิด ในทุกจังหวัด ข้อมูลนี้ ชี้ชัดเจนว่า สารเคมีทั้งที่ใช้พ่นตามผนังบ้านและชุบมุ้ง ยังมีประสิทธิผลและฤทธิ์ คงทนนานในการกําจัดยุง An. minimus รวมทั้งยุงพาหะไม่มีการดื้อต่อสารเคมี แต่การป้องกันและควบคุมโรค มีประสิทธิภาพดียิ่งขึ้นได้นั้น ผู้วิจัยมีความเห็นเพิ่มเติมว่า ควรให้ความรู้แก่ประชาชนทั้งการพ่นสารเคมีที่ปัจจุบัน ยังสามารถกําจัดยุงได้ดีและเก็บรักษามุ้งที่ชุบอย่างถูกวิธีเพื่อยืดอายุความคงทนของสารเคมีด้วย