อัตราการติดเชื้อ Plasmodium knowlesi ในยุงก้นปล่อง คน ลิง และ ค่างในพื้นที่ภาคใต้ตอนบน

บทคัดย่อ

ใน ปี พ.ศ. 2547 พบผู้ป่วยมาลาเรียจากเชื้อ Plasmodium knowlesi ในกลุ่มประเทศแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ซึ่งเป็นเชื้อมาลาเรียที่เคยพบในลิงแสม หรือลิงหางยาว ลิงกัง และค่าง การวินิจฉัยซึ่งคงสับสนกับเชื้อมาลาเรีย เช่น P. falciparum และ P. malariae ที่พบในคนมีรายงานพบว่ายุงก้นปล่องกลุ่ม Leucosphyrus ได้แก่ An. hackeri, An. cracens, และ An.latens เป็นพาหะนำโรค ปัจจุบันในประเทศไทยมีรายงานว่าพบผู้ติดเชื้อมาลาเรียชนิด P. knowlesi ในหลายจังหวัด เช่น จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ นราธิวาส ยะลา ตาก และชลบุรี สำหรับพื้นที่ภาคใต้ตอนบน ส่วนใหญ่มีภูมิประเทศเป็นป่าเขา เป็นที่อยู่ของสัตว์จำพวกลิง และค่าง

ซึ่งเป็นแหล่งรังโรคของเชื้อมาลาเรียชนิดดังกล่าว ประชาชนบางส่วนในพื้นที่ก็มีอาชีพหาของป่าหรือจับสัตว์ป่าจึงมีความเสี่ยงต่อการเป็นมาลาเรียจากเชื้อ P. knowlesi ได้

การศึกษาในครั้งนี้เพื่อหาความหนาแน่นของยุงกันปล่องและตรวจหาเชื้อมาลาเรียชนิด P. knowlesi ในคน ลิง และยุง Anopheles ในพื้นที่ 3 จังหวัดภาคใต้ตอนบนได้แก่ จังหวัดชุมพร จังหวัดระนอง และจังหวัดสุราษฎร์ธานี ซึ่งศึกษาในช่วงพฤศจิกายน พ.ศ. 2552 ถึงกันยายน พ.ศ. 2554 ด้วยการตรวจวิเคราะห์ในระดับโมเลกุล โดยวิธี PCR

ในการจับยุงที่ระดับความสูง 3 ระดับ คือ 0, 3 และ 6 เมตร ในช่วงเวลาตั้งแต่ 18.00 น .- 06.00 น. ยุงที่พบได้แก่ Anopheles spp., Mansonia spp., Culex spp., Stegomye spp., Armigeres spp. และAdeomyei spp. และจากการตรวจหาเชื้อมาลาเรียในยุงกันปล่อง (Anopheles spp.) สามารถพบเชื้อ P. knowlesi ในยุง An. minimus, An. maculatus, An. barbirostris และ An. nivipes ของพื้นที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี An. maculatus, An. peditaeniatus, An. tessellatus และ An. nigerrimus ของพื้นที่จังหวัดระนอง และ An. minimus และ An. tessellatus ของพื้นที่จังหวัดชุมพร ส่วนในคนและลิงจากการวิเคราะห์เชื้อมาลาเรียไม่พบเชื้อ P. knowlesi

จากการศึกษาอาจแสดงได้ว่ายุงในพื้นที่ทำการวิจัยมีการพบเชื้อ P. knowlesi แต่ไม่พบเชื้อในคน และลิงในพื้นที่ อย่างไรก็ตามยังไม่สามารถบอกได้ว่ายุงในพื้นที่ไม่มีความสามารถในการแพร่เชื้อจากยุงสู่คนได้ ควรจะต้องมีการศึกษาเพิ่มเติมโดยทำในกลุ่มประชากรที่ใหญ่กว่านี้