การประเมินฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและฤทธิ์ปกป้องผิวของสารสกัดสมุนไพรเดี่ยวและชนิดผสมเพื่อการประยุกต์ใช้เป็นยาทาภายนอกสำหรับโรคสะเก็ดเงิน: Evaluation of Antioxidant and Skin-Protective Effects of Single and Combined Herbal Extracts for Potential Topical Application in Psoriasis

ชลดา จัดประกอบ; อรุณรัตน์ แซ่อู้; ชยานนท์   เชาวน์วุฒิกุล

ผู้แต่ง

ชลดา จัดประกอบ สาขาวิชาเภสัชศาสตรบัณฑิต คณะเภสัชศาสตร์ วิทยาลัยนครราชสีมา นครราชสีมา
อรุณรัตน์ แซ่อู้ สาขาวิชาการแพทย์แผนไทยบัณฑิต วิทยาลัยเฮลท์แอนด์เวลเนส มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์ กรุงเทพมหานคร
ชยานนท์ เชาวน์วุฒิกุล สาขาวิชาการแพทย์แผนไทยบัณฑิต วิทยาลัยเฮลท์แอนด์เวลเนส มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์, กรุงเทพมหานคร

คำสำคัญ:

สะเก็ดเงิน, ขมิ้นชัน, บัวบก, ฟ้าทะลายโจร, ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ

บทคัดย่อ

โรคสะเก็ดเงินเป็นโรคผิวหนังอักเสบเรื้อรังที่มีลักษณะเด่นคือการอักเสบอย่างต่อเนื่อง การเพิ่มจำนวนของเซลล์เคราติโนไซต์อย่างผิดปกติ และความไม่สมดุลของระบบภูมิคุ้มกัน โดยภาวะเครียดออกซิเดชันจากการสะสมของอนุมูลอิสระมีบทบาทสำคัญต่อการเกิดและการดำเนินของโรค ดังนั้น การพัฒนาสารออกฤทธิ์ที่มีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระและสามารถปกป้องเซลล์ผิวหนังจึงเป็นแนวทางที่มีศักยภาพในการสนับสนุนการรักษาโรคสะเก็ดเงิน สมุนไพรไทยหลายชนิดได้รับรายงานว่ามีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและต้านการอักเสบ อย่างไรก็ตาม การศึกษาฤทธิ์ของสารสกัดในรูปแบบผสมยังมีข้อมูลจำกัด การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและศักยภาพในการปกป้องเซลล์ผิวหนังของสารสกัดเอทานอลจาก ขมิ้นชัน (Curcuma longa), บัวบก (Centella asiatica) และ ฟ้าทะลายโจร (Andrographis paniculata) ทั้งในรูปแบบสารสกัดเดี่ยวและสารสกัดผสม ผลการวิเคราะห์พบว่าสารสกัดขมิ้นชันมีปริมาณสารฟีนอลิกรวมสูงที่สุดในกลุ่มสารสกัดเดี่ยว (TPC = 215.4 ± 6.8 mg GAE/g extract) และมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระสูงที่สุด โดยมีค่า DPPH IC50 = 42.6 ± 2.1 µg/mL อย่างไรก็ตาม สารสกัดผสม โดยเฉพาะตำรับที่ประกอบด้วยสมุนไพรทั้งสามชนิด แสดงฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระสูงที่สุดในทุกการทดสอบ โดยมี TPC = 362.7 ± 9.5 mg GAE/g extract, DPPH IC50 = 21.8 ± 1.3 µg/mL, FRAP = 271.3 ± 10.4 mg AAE/g extract และ ABTS = 2.31 ± 0.09 mmol Trolox/g extract ผลการทดสอบในเซลล์ผิวหนังมนุษย์สายพันธุ์ HaCaT พบว่าสารสกัดผสมสามารถลดการสะสมของอนุมูลอิสระภายในเซลล์ได้อย่างมีนัยสำคัญ โดยลดระดับ ROS เหลือ 38.7 ± 3.1% ของกลุ่มควบคุม ภายใต้สภาวะเครียดออกซิเดชัน ขณะที่การทดสอบความเป็นพิษต่อเซลล์ด้วยวิธี MTT assay แสดงให้เห็นว่าสารสกัดทั้งหมดไม่มีความเป็นพิษต่อเซลล์ โดยมีความมีชีวิตของเซลล์มากกว่า 85% ในทุกกลุ่มทดลอง ผลการศึกษานี้บ่งชี้ว่าสารสกัดผสมจากสมุนไพรทั้งสามชนิดมี ฤทธิ์เสริมกัน (synergistic effect) ในการต้านอนุมูลอิสระและปกป้องเซลล์ผิวหนัง จึงมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นตำรับยาใช้เฉพาะที่สำหรับการรักษาโรคสะเก็ดเงินในอนาคต

Downloads

Download data is not yet available.

เอกสารอ้างอิง

Ainsworth EA, Gillespie KM. Estimation of total phenolic content and other oxidation substrates in plant tissues using Folin–Ciocalteu reagent. Nat Protoc. 2007;2(4):875–7. doi: 10.1038/nprot.2007.102. PMID: 17446889.

Ahmad Jamil H, Abdul Karim N. Unraveling mitochondrial reactive oxygen species involvement in psoriasis: the promise of antioxidant therapies. Antioxidants (Basel). 2024 Oct 11;13(10):1222. doi: 10.3390/antiox 13101222. PMID: 39456475.

Boehncke WH, Schön MP. Psoriasis. Lancet. 2015 Sep 5;386(9997):983–94. doi: 10.1016/S0140-6736(14)61909-7. PMID: 26025581.

Boulebd H, Pereira DM. Examination of the antioxidant activity of psoralidin: computational mechanistic study and impact on the ROS level in human keratinocytes. J Org Chem. 2023 May 5;88(9):5745–51. doi: 10.1021/acs.joc.3c00193. PMID: 37074959.

Dobrică EC, Cozma MA, Găman MA, Voiculescu VM, Găman AM. The involvement of oxidative stress in psoriasis: a systematic review. Antioxidants (Basel). 2022 Jan 29;11(2):282. doi: 10.3390/antiox11020282. PMID: 35204165.

Grasso F, Martínez MMA, Turrini F, Méndez Paz D, Vázquez Sobrado R, Orlandi V, et al. Antioxidant marine hydrolysates isolated from tuna mixed byproducts: an example of fishery side streams upcycling. Antioxidants (Basel). 2024 Aug 19;13(8):1011. doi: 10.3390/antiox13081011. PMID: 39199255.

Kantasa T, Yeerong K, Klinjan P, Na Takuathung M, Settakorn K, Chuamanochan M, et al. Therapeutic potential of curcumin and novel formulations in psoriasis treatment: evidence and future prospects. Drug Des Devel Ther. 2025 Jun 25;19:5387–414. doi: 10.2147/DDDT.S520555. PMID: 40589446.

Lin P, Shi HY, Lu YY, Lin J. Centella asiatica alleviates psoriasis through JAK/STAT3-mediated inflammation: an in vitro and in vivo study. J Ethnopharmacol. 2023 Dec 5;317: Article 116746. doi: 10.1016/j.jep.2023. 116746.

Mosmann T. Rapid colorimetric assay for cellular growth and survival: application to proliferation and cytotoxicity assays. J Immunol Methods. 1983 Dec 16;65(1–2):55–63. doi: 10.1016/0022-1759(83)90303-4. PMID: 6606682.

Mussard E, Jousselin S, Cesaro A, Legrain B, Lespessailles E, Esteve E, et al. Andrographis paniculata and its bioactive diterpenoids against inflammation and oxidative stress in keratinocytes. Antioxidants (Basel). 2020 Jun 17;9(6): Article 530. doi: 10.3390/antiox9060530. PMID: 32560449.

Wu JJ, Kavanaugh A, Lebwohl MG, Gniadecki R, Merola JF. Psoriasis and metabolic syndrome: implications for the management and treatment of psoriasis. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2022 Jun;36(6):797–806. doi: 10.1111/jdv.18044. PMID: 35238067.

Rumpf J, Burger R, Schulze M. Statistical evaluation of DPPH, ABTS, FRAP, and Folin–Ciocalteu assays to assess the antioxidant capacity of lignins. Int J Biol Macromol. 2023 Apr 1;233:123470. doi: 10.1016/j.ijbiomac. 2023.123470. PMID: 36736974.

Zhou Y, Man XY. The epidermal immune microenvironment plays a central role in the pathogenesis of psoriasis. Curr Opin Immunol. 2025 Dec;97: Article 102674. doi: 10.1016/j.coi.2024.102674. PMID: 41072151.

Xu H, Lan S, Lin S, Wang A, Luo Y, Wang J, et al. Exploring the active constituents of Andrographis paniculata in protecting the skin barrier and the synergistic effects with collagen XVII. Antioxidants (Basel). 2025 Jan 20;14(1):118. doi: 10.3390/antiox14010118. PMID: 39857452.

Cai Z, Zeng Y, Liu Z, Zhu R, Wang W. Curcumin alleviates epidermal psoriasis-like dermatitis and IL-6/STAT3 pathway of mice. Clin Cosmet Investig Dermatol. 2023 Sep 1;16:2399–408. doi: 10.2147/CCID.S423922. PMID: 37675183.

Dai Y, Chen SR, Chai L, Zhao J, Wang Y, Wang Y. Overview of pharmacological activities of Andrographis paniculata and its major compound andrographolide. Crit Rev Food Sci Nutr. 2019;59(sup1):S17–29. doi: 10.1080/10408398.2018.1501657. PMID: 30040451.

Shi Y, Liu J, Guan S, Wang S, Yu C, Yu Y, et al. Syn-COM: A multi-level predictive synergy framework for innovative drug combinations. Pharmaceuticals (Basel). 2024 Sep 18;17(9): Article 1230. doi: 10.3390/ph17091230.