The Role of Preventive Nutrition in the Era of Non-Communicable Diseases (NCDs): A Conceptual Review and System-Level Recommendations
Article Sidebar
Main Article Content
Abstract
This article aims to examine the role of preventive nutrition in the context of non-communicable diseases (NCDs) through the integration of four key theoretical frameworks: the Health Belief Model (HBM), the Life Course Approach, the Ecological Model, and the Social Determinants of Health (SDH). These frameworks were applied to analyze dietary behaviors, public health policies, and systemic barriers within Thailand. The findings suggest that relying solely on a single perspective is insufficient to address the complex structural challenges. Therefore, an integrated multilevel and multicomponent approach is essential. The article proposes both system-level interventions such as regulating unhealthy food marketing and developing nutrition data systems and behavioral strategies including strengthening self-efficacy and utilizing environmental cues. Together, these approaches aim to sustainably reduce disease burden and nutrition-related inequalities in the Thai population.
Article Details
Articles published are copyright of the Journal of Home Economics Technology and Innovation. Rajamangala University of Technology Thanyaburi The statements contained in each article in this academic journal are the personal opinions of each author and are not related to Rajamangala University of Technology Thanyaburi and other faculty members at the university in any way Responsibility for all elements of each article belongs to each author. If there is any mistake Each author is solely responsible for his or her own articles.
References
กรมควบคุมโรค. (2566). รายงานสถานการณ์โรคไม่ติดต่อเรื้อรังในประเทศไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
กรมอนามัย. (2564a). รายงานผลการขับเคลื่อนโครงการอาหารปลอดภัยในโรงเรียน. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
กรมอนามัย. (2564b). รายงานผลการดำเนินโครงการโรงเรียนส่งเสริมโภชนาการ. นนทบุรี: กระทรวงสาธารณสุข.
กรมอนามัย. (2564c). รายงานสถานการณ์อาหารและโภชนาการของประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
กฤษณะ อินทรชิต. (2564). โภชนาการเชิงป้องกันในแต่ละช่วงชีวิต: แนวคิดและการประยุกต์ใช้.วารสารโภชนาการป้องกัน, 10(1), 1–12.
จิราพร เลิศวิริยะ. (2565). โภชนาการเพื่อการป้องกันโรคเรื้อรัง: มุมมองจากงานวิจัยสู่การปฏิบัติ. วารสารโภชนาการชุมชน, 10(2), 55–62.
จิราภรณ์ สมบูรณ์ศรี. (2564). การประเมินผลโครงการฮีโร่ผักผลไม้ในโรงเรียน. วารสารโภชนาการชุมชน, 10(1), 55–63.
ชลัท จิตต์ภักดี. (2564). โภชนาการผู้สูงอายุ: การดูแลและแนวทางเชิงป้องกัน. เชียงใหม่: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่.
ดำรงศักดิ์ แสงสุวรรณ. (2565a). พฤติกรรมการเลือกซื้ออาหารของประชาชนไทยในยุคเศรษฐกิจชะลอตัว. วารสารเศรษฐกิจสุขภาพ, 12(2), 67–74.
ดำรงศักดิ์ แสงสุวรรณ. (2565b). โครงการโภชนาการของรัฐไทย: ข้อเสนอเชิงโครงสร้าง. วารสารนโยบายอาหารและสุขภาพ, 11(1), 55–68.
ธนพงศ์ วัฒนเวช. (2565). ระบบฐานข้อมูลโภชนาการเด็กในประเทศไทย: ความจำเป็นและข้อเสนอ. วารสารข้อมูลสุขภาพ, 9(1), 9–21.
ธนรักษ์ ผลิพัฒน์. (2566). นโยบายภาษีอาหารเพื่อส่งเสริมสุขภาพ: เครื่องมือของรัฐในยุคโภชนาการเสี่ยง. วารสารนโยบายสุขภาพ, 13(1), 14-27.
ประภัสสร เกษมสุข. (2565). การส่งเสริมพฤติกรรมสุขภาพในผู้สูงอายุ: กรณีศึกษาในชุมชนเมือง. วารสารวิจัยสาธารณสุข, 36(1), 45–59.
ปราโมทย์ ธรรมรักษ์. (2565). โภชนาการกับนโยบายระยะยาว: แนวคิดเชิงระบบในมิติชีวิต. วารสารวิชาการสาธารณสุข, 31(3), 61–74.
ปริญญา วัฒนธรรม. (2564). การสร้างระบบอาหารสุขภาพ: บทเรียนจากชุมชนต้นแบบ. วารสารนโยบายสุขภาพ, 14(2), 77–89.
ปริญญา แสนสุวรรณ. (2564). โรงเรียนส่งเสริมสุขภาพ: บทบาทและแนวทางการขับเคลื่อน. วารสารสุขศึกษาและพลศึกษา, 32(1), 23–35.
ภาคภูมิ นวลสกุล. (2564a). การออกแบบตลาดสุขภาพเชิงนิเวศ. วารสารเศรษฐกิจสุขภาพ, 8(2), 39–50.
ภาคภูมิ นวลสกุล. (2564b). ระบบตลาดและทางเลือกอาหารในสังคมเมือง. วารสารนโยบายอาหาร, 10(2), 37–49.
ภาคภูมิ นวลสกุล. (2564c). วิถีตลาดอาหารเมืองกับพฤติกรรมบริโภค. วารสารเศรษฐกิจและโภชนาการ, 6(2), 40–52.
มาริสา คำแสง. (2564). ความแตกต่างของพฤติกรรมการกินตามช่วงวัย: ข้อเสนอเชิงนโยบาย. วารสารสังคมสุขภาพ, 15(2), 48–59.
มูลนิธิสุขภาพผู้สูงวัย. (2565). รายงานกิจกรรมลดเค็ม ลดไตเสื่อม. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสุขภาพผู้สูงวัย.
มูลนิธิสุขภาพผู้สูงวัย. (2564). โครงการข้าวต้มสุขภาพ: การส่งเสริมโภชนาการในผู้สูงวัย. กรุงเทพฯ: มูลนิธิสุขภาพผู้สูงวัย.
วรพล สายสมร. (2565a). ทฤษฎีสุขภาพกับสภาพแวดล้อมทางสังคม. วารสารสุขภาพและพฤติกรรม, 9(3), 44–59.
วรพล สายสมร. (2565b). ทฤษฎีสุขภาพและความเป็นธรรมในบริบทสังคมไทย. วารสารสุขภาพและสังคม, 14(2), 66–78.
วรพล สายสมร. (2565c). พฤติกรรมสุขภาพและเศรษฐศาสตร์พฤติกรรมในระบบโภชนาการ. วารสารพฤติกรรมสุขภาพ, 8(2), 58–71.
วรินทร์ แสงมณี. (2565). ความตระหนักด้านสุขภาพของผู้สูงวัยไทย. วารสารส่งเสริมสุขภาพชุมชน, 10(2), 45–52.
วรเมธ อินทรธน. (2565a). ความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพ: ความเข้าใจและแนวทางลดปัญหา. วารสารสุขภาพสังคม, 7(2), 33–45.
วรเมธ อินทรธนู. (2565b). ความเหลื่อมล้ำด้านสุขภาพในสังคมไทย: ปัจจัยเชิงโครงสร้างที่ไม่ควรมองข้าม. วารสารสาธารณสุขเชิงระบบ, 9(1), 51–64.
วิทยาลัยสาธารณสุขสิรินธร. (2564). รายงานวิจัยพฤติกรรมการบริโภคอาหารในวัยทำงาน. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
วิภา สายธาร. (2565). การส่งเสริมโภชนาการเด็กในบริบทของครอบครัวไทย. วารสารพัฒนาการเด็กและครอบครัว, 8(2), 44–56.
ศศิธร นิลกำแหง. (2565a). ครอบครัวกับพฤติกรรมการบริโภคอาหารของเด็ก. วารสารสังคมศาสตร์เพื่อสุขภาพ, 9(1), 45–57.
ศิรดา ศรีสมบูรณ์. (2565a). การเข้าถึงอาหารสุขภาพของกลุ่มเปราะบาง: กรณีศึกษาในเมืองใหญ่. วารสารโภชนาการชุมชน, 12(1), 19–30.
ศิรดา ศรีสมบูรณ์. (2565b). โภชนาการเด็กกับปัจจัยกำหนดทางสังคม. วารสารโภชนาการเด็กไทย, 12(1), 22–34.
ศิริพร สุขรักษา. (2565). การปรับสภาพแวดล้อมองค์กรเพื่อส่งเสริมสุขภาพ. วารสารบริหารสุขภาพ, 17(1), 81–92.
สถาพร นิลบัว. (2565). ผลกระทบของสื่อรณรงค์ต่อพฤติกรรมการบริโภคโซเดียมในชุมชนชนบท. วารสารพัฒนาชุมชน, 8(3), 39–47.
สถาพร นิลบัว. (2563). รูปแบบการเรียนรู้แบบมีส่วนร่วมเพื่อเปลี่ยนพฤติกรรมสุขภาพในเด็ก. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ, 15(2), 44–52.
สถาพร บุญเกื้อ. (2565a). โภชนาการกับความเหลื่อมล้ำ: วิเคราะห์ผ่านกรอบ SDH. กรุงเทพฯ: ศูนย์สื่อสุขภาวะ.
สถาพร บุญเกื้อ. (2565b). โภชนาการเพื่อความเป็นธรรม: แนวทางเชิงระบบ. กรุงเทพฯ: ศูนย์สื่อสุขภาวะ.
สถาพร บุญเกื้อ. (2565c). โภชนาการในสังคมไทย: ความท้าทายในศตวรรษที่ 21. กรุงเทพฯ: ศูนย์สื่อสุขภาวะ.
สถาพร วัฒนโชติ. (2563). การกำหนดนโยบายโภชนาการเพื่อความเป็นธรรม. วารสารนโยบายสาธารณสุข, 11(1), 66–74.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2565a). คู่มือโครงการกินผัก 400 กรัมต่อวัน. กรุงเทพฯ: สสส.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2565b). รายงานผลการดำเนินโครงการกินผักผลไม้ครบ 400 กรัมในเด็กไทย. กรุงเทพฯ:สสส.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2565c). รายงานผลมาตรการควบคุมโฆษณาอาหารในเด็ก. กรุงเทพฯ:สสส.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2565d). รายงานพฤติกรรมสุขภาพประชาชนไทย ปี 2565: ประเด็นโภชนาการและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs). กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566b). รายงานสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำในการบริโภค อาหารของประชากรไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: สสส.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ & สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2566). รายงานสถานการณ์ความเหลื่อมล้ำด้านพฤติกรรม สุขภาพของประชากรไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: สสส.
สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2565). การสำรวจพฤติกรรมการบริโภคอาหารของประชากรไทย ปี 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานสถิติแห่งชาติ.
สุชาดา บุญเพ็ง. (2566). อุปสรรคของการบริโภคผักในกลุ่มเด็กและผู้สูงอายุ. วารสารโภชนาการชุมชน, 13(1), 22–30.
สุภาวดี ภูมิสุวรรณ. (2565a). ความมั่นคงทางอาหารของผู้สูงอายุในชนบท. วารสารชุมชนกับสุขภาพ, 6(2), 25–34.
สุภาวดี ภูมิสุวรรณ. (2565b). โภชนาการผู้สูงอายุในภาวะยากจนและโดดเดี่ยว. วารสารผู้สูงอายุและสังคม, 5(3), 18–29.
สุภาวดี หาญกิจ. (2565a). การจัดการโรงอาหารสุขภาพในโรงเรียนประถมศึกษา. วารสารคหกรรมศาสตร์, 33(2), 71–78.
สุภาวดี หาญกิจ. (2565b). ระบบติดตามและประเมินผลด้านพฤติกรรมโภชนาการ: ข้อเสนอเชิงระบบ. วารสารวิจัยสุขภาพไทย, 14(3), 77–89.
สุภาวดี หาญกิจ. (2565c). อุปสรรคและโอกาสในการเข้าถึงอาหารสุขภาพ. วารสารการวิจัยเพื่อพัฒนา, 5(1), 23–34.
สุเมธ จิตร์สมบูรณ. (2563a). แนวคิดทางสังคมกับระบบอาหารไทย. เชียงใหม่: สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.
สุเมธ จิตร์สมบูรณ์. (2563b). รายงานผลการดำเนินโครงการ “ลดเค็ม ลดหวาน” ประจำปี 2563. กรุงเทพฯ: กรมควบคุมโรคกระทรวงสาธารณสุข.
สุเมธ จิตร์สมบูรณ์ & สถาพร วัฒนโชติ. (2563). นโยบายภาษีสุขภาพกับพฤติกรรมผู้บริโภค. วารสารนโยบายสุขภาพ, 10(2), 55–68.
สุเมธ จิตร์สมบูรณ์. (2563a). แนวคิดทางสังคมกับระบบอาหารไทย. เชียงใหม่: สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.
สุเมธ จิตร์สมบูรณ์. (2563b). โครงสร้างตลาดกับพฤติกรรมการบริโภคในสังคมไทย. เชียงใหม่: สถาบันชุมชนท้องถิ่นพัฒนา.
อดิศักดิ์ คงสุข. (2563). โภชนาการและพฤติกรรมการกินในเด็กปฐมวัย. กรุงเทพฯ: สำนักพิมพ์สุขภาพดี.
อนันต์ สายทอง. (2564). ความเข้าใจของผู้สูงอายุเกี่ยวกับโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง. วารสารสาธารณสุขและสังคม, 18(2), 55–67.
อิทธิพัทธ์ ทรงธรรม. (2564a). การป้องกันโรคอ้วนในเด็กโดยใช้ทฤษฎี HBM. วารสารเวชศาสตร์ป้องกัน, 19(2), 17–25.
อิทธิพัทธ์ ทรงธรรม. (2564b). การเข้าถึงอาหารสุขภาพในชุมชนเมือง. วารสารพัฒนาเมือง, 7(3), 15–27.
Thai Health Promotion Foundation. (2565a). รายงานโครงการสุขภาพผู้สูงอายุ: รายงานฉบับสมบูรณ์. กรุงเทพมหานคร: สำนักส่งเสริมการสร้างเสริมสุขภาพ (สสส.).
Thai Health Promotion Foundation. (2565b). รายงานสุขภาพคนไทย 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพ.
Thai Health. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพคนไทย 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพ.
Thai Health. (2565a). รายงานสุขภาพคนไทย 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพ.
Thai Health. (2565b). สถานการณ์สุขภาพคนไทย 2565. กรุงเทพฯ: สำนักงานพัฒนานโยบายสุขภาพ.
Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. New York: W.H. Freeman and Company.
Becker, M.H. (1974). The health belief model and personal health behavior. Health Education Monographs, 2(4), 324–508.
Green, J., & Murphy, E. (2020a). Health beliefs and health education: Theoretical foundations. Journal of Health Education Research & Development, 38(1), 12–19.
Green, J., & Murphy, E. (2020b). Health education and health promotion. In N. Watson & S. Platt (Eds.), The Routledge Handbook of Health Communication (pp. 143–158). London: Routledge.
Halfon, N., Larson, K., Lu, M., Tullis, E., & Russ, S. (2014). Lifecourse health development: Past, present and future. Maternal and Child Health Journal, 18(2), 344–365.
Kuh, D., Ben-Shlomo, Y., Lynch, J., Hallqvist, J., & Power, C. (2003). Life course epidemiology. Journal of Epidemiology & Community Health, 57(10), 778–783.
Marmot, M., Friel, S., Bell, R., Houweling, T. A., & Taylor, S. (2008). Closing the gap in a generation: Health equity through action on the social determinants of health. The Lancet, 372(9650), 1661–1669.
McLeroy, K. R., Bibeau, D., Steckler, A., & Glanz, K. (1988). An ecological perspective on health promotion programs. Health Education Quarterly, 15(4), 351–377.
Mozaffarian, D., Angell, S. Y., Lang, T., & Rivera, J. A. (2018a). Role of government policy in nutrition—barriers to and opportunities for healthier eating. BMJ, 361, k2426.
Mozaffarian, D., Rosenberg, I., & Uauy, R. (2018b). History of modern nutrition science Implications for current research, dietary guidelines, and food policy. BMJ, 361, k2392. https://doi.org/10.1136/bmj.k2392
Rosenstock, I.M. (1974). Historical origins of the health belief model. Health Education Monographs, 2(4), 328–335.
Sallis, J. F., Owen, N., & Fisher, E. B. (2008). Ecological models of health behavior. In K. Glanz, B. K. Rimer, & K. Viswanath (Eds.), Health Behavior and Health Education: Theory, Research, and Practice (4th ed., pp. 465–485). San Francisco: Jossey-Bass.
World Health Organization. (2021). Guideline: Implementing effective actions for improving infant and young child feeding practices. Geneva: WHO Press.
World Health Organization. (2021a). Healthy diet. Geneva: WHO Press.
World Health Organization. (2021b). Social determinants of health. Geneva: WHO Press.
World Health Organization. (2022). Noncommunicable diseases. Geneva: WHO Press
