บริบททางสังคมและวัฒนธรรมผ้าทอย้อมสีธรรมชาติเพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาโสร่งอีสานจังหวัดบุรีรัมย์
Main Article Content
บทคัดย่อ
ผ้าทอจากภูมิปัญญาอีสาน เป็นตัวแทนของศิลปะและวัฒนธรรมไทย การย้อมสีธรรมชาติเพื่อสร้างสีสันที่มีเอกลักษณ์ยาวนานจากวัสดุที่มีแหล่งกำเนิดในท้องถิ่น คือเส้นใยไหม ผ่านการทอมือที่มีลวดลาย รูปแบบการทอที่โดดเด่น เป็นเอกลักษณ์ของภูมิปัญญาอีสาน เรียกว่า "ผ้าโสร่งบุรีรัมย์" ซึ่งได้รับการถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์องค์ความรู้ บริบททางผ้าทอย้อมสีธรรมชาติเพื่ออนุรักษ์ภูมิปัญญาโสร่งอีสานจังหวัดบุรีรัมย์ และเป็นแนวทางการจัดการความรู้ด้านการทอผ้าย้อมสีธรรมชาติโสร่งอีสานจังหวัดบุรีรัมย์ การศึกษานี้ศึกษาความรู้และความเชี่ยวชาญในการทอผ้าโสร่งบุรีรัมย์ในบริบททางสังคมและการอนุรักษ์ชุมชนการทอผ้าย้อมสีธรรมชาติในจังหวัดบุรีรัมย์ โดยใช้การสังเกตการณ์แบบไม่มีการมีส่วนร่วมและสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก 4 กลุ่ม ในจังหวัดบุรีรัมย์ ได้แก่ กลุ่มช่างทอผ้าไหมที่มีประสบการณ์ผู้นำกลุ่มทอผ้าไหมหรือประธานวิสาหกิจชุมชนทอผ้าไหมในพื้นที่และผู้นำชุมชน (ผู้ใหญ่บ้านหรือปราชญ์ท้องถิ่นที่เชี่ยวชาญเรื่องผ้าไหม) 2) กลุ่มนักวิชาการที่เชี่ยวชาญด้านการย้อมสีธรรมชาติ และสิ่งทอ 3) กลุ่มผู้สืบทอดการทอโสร่งอีสาน และ 4) กลุ่มผู้บริโภค ผลการศึกษาพบว่าการทอผ้าและการย้อมสีธรรมชาติของบุรีรัมย์เป็นมรดกทางวัฒนธรรมได้รับการถ่ายทอดกระบวนการทอลาย การย้อมสีจากวัสดุธรรมชาติ และการสร้างลวดลายที่ได้จากภูมิปัญญาในอดีต และถ่ายทอดทักษะการทอ วิธีการย้อมสี และทัศนคติของชุมชนต่อการอนุรักษ์ศิลปะและวัฒนธรรม: ผ้าทอโสร่งบุรีรัมย์ ชุมชนผ้าทอมีการฟื้นฟูการผลิตผ้าทอ ด้วยปัจจุบันผู้ทอผ้าส่วนใหญ่มีอายุมากขึ้น ไม่สามารถหาทายาทสืบทอดได้ จึงส่งผลให้ความรู้กำลังจะสูญหายไปกับช่างทอเก่าแก่ การศึกษาศึกษาครั้งนี้สอดคล้องกับนโยบายของภาครัฐที่ส่งเสริมให้เกิดการรวบรวมองค์ความรู้ ในชุมชนมากขึ้น อันนำไปสู่การถ่ายทอดและอนุรักษ์ภูมิปัญญาของการทอผ้าโสร่งตามประเด็นที่ได้วิเคราะห์ไว้
Article Details
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์และนวัตกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรีและคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
Arts and Crafts Centre. (2021). Natural dyeing techniques from local plants in Northeastern Thailand. Department of Cultural Promotion.
Arts and Crafts Promotion Centre. (2020). Mudmee red-foot silk: Wisdom and development in lower Isan communities. Office of Industrial Promotion of Arts and Crafts.
Boonchalee, R., Po-ngam, J. & Phakphian, P. (2023). Guidelines for preserving the wisdom of Bannun La-Or hand-woven silk, La-O subdistrict, Nam Kliang district, Sisaket province, for the development of the wisdom of hand-woven silk. [Institution or Publisher].
Creative Economy Development Office. (2022). Buriram silk: Local culture and creative economy. Community Product Development Office.
Department of Cultural Promotion. (2020). Traditional dyeing and local wisdom in northeastern communities. Ministry of Culture.
Intharakert, M., Ngamkamol, C. & Yuyong, W. (2018). Conservation and inheritance of Phamai Madmee Cinteandang, Ban Huasaphan Community, Phutthaisong District, Buriram Province. Business Review, 10(1), 141–154.
Jankeaw, B., Narata, P., Nakayan, P. & Somboonchai, R. (2023). Local wisdom of natural dyed handwoven cotton fabric for conservation of Chang Kerng Village Weaving Group, Bantam Subdistrict, Hod District, Chiang Mai Province [Unpublished research report]. [Institution or Publisher].
National Science and Technology Development Agency. (2020). Natural dyeing technology and development of local silk.
Office of the National Economic and Social Development Board. (2017). Indicators and dashboard. SDG Port - Thailand. https://www.sdgport-th.org/indicators-dashboard/
Prajonsant, S. (2016). The design of mud-mee silk from graphic pattern of Khmer sanctuary plan in the lower northeastern part, Thailand. Humanities, Arts and Social Sciences Studies, 16(3), 115–132. https://doi.org/10.14456/sujsha.2016.22
Prajonsant, S. (2020). The learning process of hand-woven silk design and product for silk tourist village, Buriram Province. Area Based Development Research Journal, 12(2), 132–143.
Phutthiphongchaicharn, T., Ubollert, R. & Jongmeesuk, T. (2024). Approach for managing local wisdom of the silk weaving group at Ban Khok Phet, Cho Phaka sub-district, Chamni district, Buriram province. Community Development Office.
Pornchai Racha. (2023). Conservation and inheritance of Mudmee red-foot silk weaving in Ban Hua Saphan community, Phutthaisong district, Buriram province. Journal of Arts, Culture, and Social Sciences, 10(1), 55–72.
Textile and Natural Dyeing Research Centre. (2022). Research on natural dyeing techniques for sustainable silk production in northeastern Thailand. Ministry of Industry.
Tourism Development Office. (2021). Promotion of cultural tourism through Thai silk. Tourism Research and Development Office.
