แนวทางการพัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์น้ำยาบ้วนปากสมุนไพร

Development Guidelines of Herbal Mouthwash Prototype Product

บทคัดย่อ

          การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์น้ำยาบ้วนปากสมุนไพรและเพื่อตรวจสอบคุณภาพทางกายภาพและการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ โดยมีผลการศึกษา 2 ส่วน ดังนี้ 1) ผลการพัฒนาสูตรตำรับผลิตภัณฑ์น้ำยาบ้วนปากสมุนไพร โดยมีเกณฑ์การคัดเลือกสมุนไพร 3 ข้อ คือ (1) สมุนไพรที่มีสรรพคุณรักษาโรคเริม สมานแผลในช่องปากและลดอาการอักเสบ (2) สมุนไพรที่มีฤทธิ์ในการยับยั้งหรือฆ่าเชื้อจุลินทรีย์ที่ทำให้เกิดโรคเริมและมีฤทธิ์ต้านการอักเสบที่เยื่อบุปากได้ และ (3) สมุนไพรที่สามารถหาซื้อได้ง่ายหรือเก็บเกี่ยวได้จากชุมชน ซึ่งสมุนไพรที่นำมาใช้เป็นส่วนประกอบของสูตรตำรับจะต้องตรงเกณฑ์ 2/3 ข้อ พบว่ามีสมุนไพร 6 ชนิดที่ตรงเกณฑ์ ได้แก่ เสลดพังพอนตัวเมีย ข่อย กานพลู มังคุด เกลือ และเกล็ดสะระแหน่ จึงได้นำมาผลิตเป็นผลิตภัณฑ์ต้นแบบทั้งหมด 2 สูตร 2) ผลตรวจสอบคุณภาพทางกายภาพและการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ของต้นแบบผลิตภัณฑ์ พบว่า สูตรที่ 1 มีลักษณะเป็นของเหลวใส สีน้ำตาล ไม่มีตะกอน มีกลิ่นเสลดพังพอนตัวเมียและกานพลู และสูตรที่ 2 มีลักษณะเป็นของเหลวใส สีม่วง ไม่มีตะกอน มีกลิ่นกานพลูเล็กน้อย และผลการตรวจสอบคุณภาพด้านจุลินทรีย์ ไม่พบการปนเปื้อนเชื้อจุลินทรีย์ก่อโรคในทางเดินอาหาร ได้แก่ Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Salmonella spp. และ Clostridium spp. ดังนั้นผลการวิจัยในครั้งนี้เป็นแนวทางในการพัฒนาต้นแบบผลิตภัณฑ์น้ำยาบ้วนปากสมุนไพร และส่งเสริมการใช้ภูมิปัญญาการแพทย์แผนไทยในการดูแลสุขภาพอย่างถูกต้อง ซึ่งพบว่า สูตรที่ 2 มีลักษณะทางกายภาพดีที่สุด จึงมีความเหมาะสมในการนำมาพัฒนาต่อยอดเป็นผลิตภัณฑ์เชิงพาณิชย์ ทั้งนี้ควรทดสอบคุณสมบัติความคงตัวเพิ่มเติม