อาหารแปรรูป ความเหลื่อมล้ำทางโภชนาการ และระบบอาหารเชิงโครงสร้าง: การทบทวนวรรณกรรมเพื่อความเป็นธรรมทางสุขภาพ
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
ในช่วงสองทศวรรษที่ผ่านมา ประเทศไทยเผชิญกับแนวโน้มการเพิ่มขึ้นของภาวะอ้วนและโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) อย่างต่อเนื่อง โดยเฉพาะในกลุ่มประชากรที่มีรายได้น้อย ซึ่งสอดคล้องกับการเติบโตของการบริโภคอาหารแปรรูปขั้นสูง (Ultra-Processed Foods: UPFs) ที่เข้าถึงง่าย ราคาถูก และมีพลังงานหนาแน่นแต่ขาดคุณค่าทางโภชนาการ การมุ่งเน้นเพียงการให้ความรู้ด้านโภชนาการในระดับปัจเจกไม่อาจตอบโจทย์ปัญหาเชิงระบบที่แฝงอยู่ในโครงสร้างของระบบอาหาร เศรษฐกิจเมือง และอิทธิพลของสื่อโฆษณาอาหารได้อย่างครอบคลุม บทความวิชาการเชิงทบทวนฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์และสังเคราะห์องค์ความรู้เกี่ยวกับบทบาทของ UPFs ในฐานะปัจจัยเชิงโครงสร้างที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการบริโภค ภาวะโภชนาการ และความเหลื่อมล้ำทางสุขภาพในประเทศไทย โดยใช้กรอบแนวคิด Social Determinants of Health (SDH), Obesogenic Environment และ Nutrition Equity Framework เป็นเครื่องมือในการวิเคราะห์ พร้อมนำเสนอข้อเสนอเชิงนโยบายที่มุ่งเน้นการปฏิรูประบบอาหารให้มีความเป็นธรรมและเอื้อต่อสุขภาวะของประชากรทุกกลุ่มอย่างยั่งยืน
Article Details
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์และนวัตกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรีและคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
กรมอนามัย. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพคนไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: กระทรวงสาธารณสุข.
จิราพร เลิศวิริยะ. (2565). โภชนาการป้องกันโรค: ทางรอดของระบบสุขภาพไทย. วารสารโภชนาการชุมชน, 11(2), 14–20.
ทองศิริ, พิชญา, ชลิตา ภูวดล, และสุวรรณา จันทรา. (2565). ความเหลื่อมล้ำด้านโภชนาการในผู้สูงอายุไทย: กรณีศึกษาภาวะทุพโภชนาการคู่. วารสารโภชนาการและการส่งเสริมสุขภาพ, 14(1), 55–69.
บุญรักษ์, นพดล. (2567). การวิจารณ์แนวทางลดอ้วนของรัฐไทย: การมองภาวะอ้วนในเชิงโครงสร้าง. วารสารวิจัยสุขภาพและสังคม, 8(1), 55–70.
ภาณุวัฒน์ ประเสริฐศรี. (2565). อาหารแปรรูปกับพฤติกรรมผู้บริโภคไทยในยุคโควิด-19. รายงานสถานการณ์โภชนาการในประเทศไทย. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย.
ปิยะดา พรเสริมสุข. (2566). พฤติกรรมการบริโภคอาหารแปรรูป: ปรากฏการณ์และผลกระทบในยุคเร่งรีบ. วารสารโภชนาการชุมชน, 13(1), 21–35.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพเด็กและเยาวชน ปี 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ.
สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ. (2566). รายงานสถานการณ์สุขภาพคนไทย ปี 2566. กรุงเทพฯ: สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ.
Adhikari, R., Paudel, P., & Upadhaya, M. (2012). Nutrition transition in low and middle-income countries: A case study of South and Southeast Asia. Asia Pacific Journal of Clinical Nutrition, 21(4), 531–539.
Backholer, K., Gupta, A., Zorbas, C., Bennett, R., Huse, O., Chung, A., ... & Peeters, A. (2021). Differential exposure to, and potential impact of, unhealthy advertising to children and adolescents by socioeconomic position: A systematic review. Obesity Reviews, 22(3), e13144. https://doi.org/10.1111/obr.13144
Baker, P., Machado, P., Santos, T., Sievert, K., Backholer, K., & Martins, A. (2018). Ultra-processed foods and the nutrition transition: Global, regional and national trends, food systems transformations and political economy drivers. Obesity Reviews, 19(1), 1–17. https://doi.org/10.1111/obr.12764
Baker, P., Machado, P., Santos, T., Sievert, K., Backholer, K., Hadjikakou, M., & Lawrence, M. (2020). Ultra-processed foods and the nutrition transition: Global, regional and national trends, food systems transformations and political economy drivers. Obesity Reviews, 21(12), e13126.https://doi.org/10.1111/obr.13126
Buse, K., & Hawkes, C. (2020). Power, politics, and the framing of obesity: A global analysis. Health Policy and Planning, 35(3), 286–295.
Colchero, M. A., Rivera-Dommarco, J., Popkin, B. M., & Ng, S. W. (2017). In Mexico, evidence of sustained consumer response two years after implementing a sugar-sweetened beverage tax. Health Affairs, 36(3), 564–571. https://doi.org/10.1377/hlthaff.2016.1231
Condon, J., Grahame, E., & Zivkovic, T. (2022). Stigma, shame and weight bias in health communication: Considerations for inclusive public health. Health Promotion International, 37(6), daac061. https://doi.org/10.1093/heapro/daac061
Darmon, N., & Drewnowski, A. (2015). Contribution of food prices and diet cost to socioeconomic disparities in diet quality and health: A systematic review and analysis. Nutrition Reviews, 73(10), 643–660. https://doi.org/10.1093/nutrit/nuv027
FAO. (2022). The State of Food Security and Nutrition in the World 2022. Rome: Food and Agriculture Organization of the United Nations. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10472697/
GAIN. (2022). Thailand Food Environment Report 2022. Geneva: Global Alliance for Improved Nutrition.Hare, G. U., Backholer, K., & Peeters, A. (2021). The structural drivers of obesity: International examples and recommendations for change. Obesity Reviews, 22(4), e13119. https://doi.org/10.1111/obr.13119
Kelly, B., Vandevijvere, S., Freeman, B., & Jenkin, G. (2019). New media but same old tricks: Food marketing to children in the digital age. Current Obesity Reports, 8(1), 18–27. https://doi.org/10.1007/s13679-019-0031-1
Kickbusch, I., Allen, L., & Franz, C. (2016). The commercial determinants of health. The Lancet Global Health, 4(12), e895–e896. https://doi.org/10.1016/S2214-109X(16)30217-0
Lang, T., & Heasman, M. (2015). Food wars: The global battle for mouths, minds and markets. Routledge.
Monteiro, C. A., Cannon, G., Moubarac, J. C., Levy, R. B., Louzada, M. L. C., & Jaime, P. C. (2019). The UN Decade of Nutrition, the NOVA food classification and the trouble with ultra-processing. Public Health Nutrition, 21(1), 5–17. https://doi.org/10.1017/S1368980018000173
Nisbett, N., Davis, P., Yosef, S., & Akhtar, N. (2022). Nutrition equity: A new framework for research, policy, and practice. Global Food Security, 33, 100633. https://doi.org/10.1016/j.gfs.2022.100633
Phulkerd, S., Chamratrithirong, A., & Kessomboon, P. (2023). Consumption trends and health implications of ultra-processed foods in Thailand. Journal of Nutrition and Health Policy, 17(2), 90–105. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10472697/
Popkin, B. M., Corvalan, C., & Grummer-Strawn, L. M. (2020). Dynamics of the double burden of malnutrition and the changing nutrition reality. The Lancet, 395(10217), 65–74.
Scrinis, G., & Monteiro, C. A. (2018). Ultra-processed foods and the limits of product reformulation. Public Health Nutrition, 21(1), 247–252. https://doi.org/10.1017/S1368980017001392
Sleigh, A., Srisurapanon, S., & Yodmai, P. (2024). Food environments and urban inequality in Thailand: An ethnographic study. International Journal for Equity in Health, 23(1), 112–124. https://doi.org/10.1186/s12939-024-01122-3
Swinburn, B. A., Kraak, V. I., Rutter, H., Vandevijvere, S., Lobstein, T., Sacks, G., ... & Magnusson, R. (2015). Strengthening of accountability systems to create healthy food environments and reduce global obesity. The Lancet, 385(9986), 2534–2545. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(14)61747-5
Taillie, L. S., Reyes, M., Colchero, M. A., Popkin, B. M., & Corvalán, C. (2020). An evaluation of Chile’s Law of Food Labeling and Advertising on sugar-sweetened beverage purchases from 2015 to 2017: A before-and-after study. PLOS Medicine, 17(2), e1003015. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1003015
Thow, A. M., Jones, A., Hawkes, C., Ali, S., & Labonté, R. (2021). Nutrition policy implementation and political economy in middle-income countries: Lessons for Thailand. Global Public Health, 16(10), 1528–1542.
WHO. (2021). Social Determinants of Health and Health Inequities. Geneva: World Health Organization.
World Health Organization. (2023). Social determinants of health. Geneva: World Health Organization.
