การเปลี่ยนผ่านความหมายของงานใบตองในบริบทวัฒนธรรมไทยจากอดีตสู่ปัจจุบัน
Article Sidebar
Main Article Content
บทคัดย่อ
การวิจัยครั้งนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพแบบปรากฏการณ์วิทยา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเปลี่ยนผ่านความหมายของงานใบตองในบริบทวัฒนธรรมไทยจากอดีตสู่ปัจจุบัน ผู้ให้ข้อมูลหลักจำนวน 15 คน ประกอบด้วย ครูอาจารย์สอนงานใบตอง ช่างฝีมือที่สืบทอดงานใบตอง ผู้ประกอบอาชีพที่นำงานใบตองไปประยุกต์ใช้ นักศึกษาที่ได้รับการถ่ายทอดงานใบตอง รวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึก การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และศึกษาจากเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัย พบว่า งานใบตองเป็นศิลปหัตถกรรมไทยที่สะท้อนถึงภูมิปัญญา วัฒนธรรม และอัตลักษณ์ความเป็นไทยได้อย่างชัดเจน โดยในอดีตงานใบตองมีความผูกพันกับวิถีชีวิตของคนไทยในทุกช่วงวัย ตั้งแต่การดำรงชีวิตประจำวันไปจนถึงพิธีกรรมทางศาสนาและความเชื่อต่างๆ ทั้งยังเป็นวัสดุธรรมชาติที่นำมาใช้เป็นภาชนะ ห่ออาหาร และเครื่องประกอบพิธีกรรม เมื่อเข้าสู่บริบทสังคมปัจจุบัน แม้ว่าการใช้วัสดุสังเคราะห์ เช่น พลาสติกและโฟม จะเข้ามาทดแทนบทบาทของงานใบตองในชีวิตประจำวัน ส่งผลให้การใช้งานลดลง แต่คุณค่าของงานใบตองยังคงได้รับการยอมรับในฐานะมรดกทางวัฒนธรรม ศิลปะประณีต และสัญลักษณ์ของความเป็นไทย โดยมีการประยุกต์รูปแบบ เทคนิค และการใช้งานให้สอดคล้องกับวิถีชีวิตร่วมสมัย เช่น การตกแต่งสถานที่ งานบริการด้านอาหาร การท่องเที่ยว เชิงวัฒนธรรม และการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ด้านการถ่ายทอดองค์ความรู้ ในอดีตเป็นการสืบทอดภายในครอบครัว ชุมชน และผ่านครูภูมิปัญญาในลักษณะครูกับศิษย์ โดยเน้นการเรียนรู้จากการสังเกต การสาธิต และการฝึกปฏิบัติจริง ขณะที่ปัจจุบันได้ขยายสู่ระบบการศึกษา สถาบันการเรียนรู้ ศูนย์วัฒนธรรม และสื่อดิจิทัล ทำให้เกิดการเข้าถึงองค์ความรู้ ได้อย่างกว้างขวางและหลากหลายมากขึ้น นอกจากนี้ งานใบตองยังมีคุณค่าในหลายมิติ ทั้งด้านสังคมและวัฒนธรรม ด้านจิตใจด้านศิลปะ ด้านเศรษฐกิจ และด้านสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะการตอบสนองต่อแนวคิดการพัฒนาอย่างยั่งยืนผ่านการใช้วัสดุธรรมชาติที่สามารถย่อยสลายได้ ดังนั้น การอนุรักษ์และสืบสานงานใบตองควรดำเนินควบคู่กับการพัฒนานวัตกรรม การส่งเสริมการเรียนรู้ และการสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์ เพื่อให้ภูมิปัญญาท้องถิ่นแขนงนี้คงอยู่และสามารถตอบสนองต่อความต้องการของสังคมในปัจจุบันได้อย่างยั่งยืน
Article Details
บทความที่ได้รับการตีพิมพ์เป็นลิขสิทธิ์ของวารสารเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์และนวัตกรรม มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรี ข้อความที่ปรากฏในบทความแต่ละเรื่องในวารสารวิชาการเล่มนี้เป็นความคิดเห็นส่วนตัวของผู้เขียนแต่ละท่านไม่เกี่ยวข้องกับมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลธัญบุรีและคณาจารย์ท่านอื่นๆในมหาวิทยาลัยฯ แต่อย่างใด ความรับผิดชอบองค์ประกอบทั้งหมดของบทความแต่ละเรื่องเป็นของผู้เขียนแต่ละท่าน หากมีความผิดพลาดใดๆ ผู้เขียนแต่ละท่านจะรับผิดชอบบทความของตนเองแต่ผู้เดียว
เอกสารอ้างอิง
กรมส่งเสริมวัฒนธรรม. (2566). แผนปฏิบัติราชการประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2566. https://qrcode.culture.go.th/pdfbook/evaluat/4-66-001.pdf
จารุนันท์ เชาวน์ดี. (2559). สวยดอก: การผลิตซ้ำทางวัฒนธรรมหัตถศิลป์ งานใบตองล้านนา. วารสารดำรงวิชาการ, 15(2), 117-144.
ชาย โพธิสิตา. (2562). ศาสตร์และศิลป์การวิจัยเชิงคุณภาพ (พิมพ์ครั้งที่ 8). อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ณัฐพงศ์ เพ็ชร์มุข และจิราพัทธ์ แก้วศรีทอง. (2567). การพัฒนาชุดกิจกรรม เรื่องภาชนะใบตองสําหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 5 โรงเรียนมัธยมศึกษาเทศบาลเมืองสวรรคโลก. วารสารสิรินธรปริทรรศน์, 25(2), 754-764.
ตระกูล จิตวัฒนากร, นันทนา ชวศิริกุลฑล, นพพงศ์ เกิดเงิน และจำเนียร จวงตระกูล. (2567). การตรวจสอบแบบสามเส้าด้านนักวิจัย: กลยุทธ์เพื่อสร้างความเชื่อถือได้ในงานวิจัยเชิงคุณภาพ. วารสารชุมชนวิจัยและพัฒนาสังคม, 18(3), 521 - 532. https://doi.org/10.14456/nrru-rdi.2024.30
นรินทร์ ลาภอนันต์, จอมขวัญ สุวรรณรักษ์ และจุฑามาศ พีรพัชระ. (2567). การพัฒนาสื่อของอินฟลูเอนเซอร์ด้านคหกรรมศาสตร์ งานประดิษฐ์เอกลักษณ์ไทย. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร, 12(6), 2292–2306.
นิอร ดาวเจริญพร. (2565). การให้ความหมายและกระบวนการสร้างความรู้ เรื่อง การร้อยมาลัย ของสาขาวิชาคหกรรมศาสตร์ประยุกต์ คณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร. วารสารวิจัยและนวัตกรรม สถาบันการอาชีวศึกษากรุงเทพมหานคร, 5(2), 149–161.
เบญจมาศ ศิลาย้อย. (2558). กล้วย (พิมพ์ครั้งที่ 4). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์.
มณีรัตน์ จันทนะผะลิน. (2540). งานใบตอง (พิมพ์ครั้งที่ 3). อมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง.
ศักรินทร์ หงส์รัตนาวรกิจ, ขจร อิศราสุชีพ, และธนกฤต จิรโชติเศวต. (2566). ผลิตภัณฑ์งานใบตอง : การสร้างสรรค์รูปแบบถาดใบตอง. วารสารคหกรรมศาสตร์และวัฒนธรรมอย่างยั่งยืน, 5(2), 98–108.
หัฏฐพล อำภารส, พชรพงษ์ โพธิ์น้อย และศศิต์รดา สลี. (2567). การให้ความหมายวิชาชีพคหกรรมศาสตร์ตามบริบทของอาชีวศึกษา. วารสารกระแสวัฒนธรรม, 25(47), 16–27.
อภิรัติ โสฬศ และจิราพัทธ์ แก้วศรีทอง. (2566). รูปแบบการจัดดอกไม้แบบไทยร่วมสมัย สำหรับประยุกต์ใช้ในธุรกิจงานดอกไม้. วารสารศิลปการจัดการ, 7(4), 1561–1580.
อัญญา ปลดเปลื้อง. (2556). การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปรากฏการณ์วิทยา. วารสารพยาบาลกระทรวงสาธารณสุข, 23(2), 1–10.
อัครพล ไวเชียงค้า. (2558). ทัศนคติต่อการอนุรักษ์งานใบตอง ดอกไม้ เครื่องสด ของนักศึกษาคณะเทคโนโลยีคหกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคล. วารสารวิชาการและวิจัย มทร.พระนคร สาขาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี, 9(1), 23–37.
