การจำแนกกลุ่มและการจัดการการผลิตข้าวของเกษตรกรทำนาข้าวอินทรีย์ ในอำเภอระโนด จังหวัดสงขลา

บทคัดย่อ

งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) จำแนกกลุ่มเกษตรกรทำนาข้าวอินทรีย์ และ 2) ประเมินการดำเนินงานในกิจกรรมการผลิตข้าวของเกษตรกรในอำเภอระโนด จังหวัดสงขลา โดยเก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 400 ราย ด้วยแบบสัมภาษณ์เชิงโครงสร้าง และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์จัดกลุ่มและสถิติเชิงพรรณนา ผลการวิจัยพบว่า เกษตรกรสามารถจำแนกได้เป็น 3 กลุ่ม ได้แก่ 1) กลุ่มเกษตรกรรายใหม่          (ร้อยละ 94.00) มีประสบการณ์น้อยกว่า 5 ปี พื้นที่เพาะปลูกน้อยกว่า 20 ไร่ และผลผลิตเฉลี่ย 550 กิโลกรัม/ไร่ 2) กลุ่มเกษตรกรระยะเปลี่ยนผ่าน (ร้อยละ 4.80) มีประสบการณ์ 5–10 ปี พื้นที่ 21–30 ไร่ และผลผลิตเฉลี่ย 625 กิโลกรัม/ไร่ และ 3) กลุ่มเกษตรกรที่มีความเชี่ยวชาญ (ร้อยละ 1.20) มีประสบการณ์มากกว่า 10 ปี พื้นที่มากกว่า 30 ไร่ และผลผลิตเฉลี่ย 725 กิโลกรัม/ไร่ เกษตรกรกลุ่มแรกมีปัญหาเรื่องการจัดการศัตรูพืชและ              การเข้าถึงตลาด กลุ่มที่สองมีอุปสรรคในการยกระดับมาตรฐานและเพิ่มมูลค่าให้ข้าวอินทรีย์ และกลุ่มสุดท้ายมีข้อจำกัดด้านการพัฒนาผลิตภัณฑ์และการเข้าสู่ตลาดระดับสูง สำหรับการดำเนินกิจกรรมการผลิตพบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่ปฏิบัติสอดคล้องกับหลักการเกษตรอินทรีย์ โดยเฉพาะในด้านการเลือกพันธุ์ข้าว การจัดการน้ำ และการจัดการหลังการเก็บเกี่ยว อย่างไรก็ตาม ยังมีจุดที่ควรพัฒนาเพิ่มเติม ได้แก่ การวิเคราะห์ดินประจำปี การใช้ปูนมาร์ลหรือขี้เถ้าในการปรับปรุงดิน และการปลูกพืชไล่แมลงบนคันนา ข้อเสนอแนะจากการวิจัยคือ ควรออกแบบมาตรการสนับสนุนที่สอดคล้องกับลักษณะของเกษตรกรแต่ละกลุ่ม ส่งเสริมการจัดตั้งศูนย์เรียนรู้การทำนาข้าวอินทรีย์ และการรวมกลุ่มเกษตรกรในรูปแบบวิสาหกิจชุมชนหรือสหกรณ์ เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งในการผลิตและการตลาด