โปรแกรมส่งเสริมความสม่ำเสมอของการรับประทานยาของผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน: การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบ

Suchanwat Somsorn

doi:10.57260/stc.2026.1444

Authors

Suchanwat Somsorn Boromarajonani College of Nursing Changwat Nonthaburi

DOI:

https://doi.org/10.57260/stc.2026.1444

Keywords:

Interventions, Medication adherence, Tuberculosis patients, Community

Abstract

This systematic review aimed to examine programs promoting medication adherence among tuberculosis (TB) patients in community settings, following the Joanna Briggs Institute (JBI) methodology. The inclusion criteria focused on research articles published between 2015 and 2025. Search terms included “intervention,” “promotion,” “medication adherence,” “tuberculosis patients,” and “community.” Out of 4,339 identified records, 9 studies met the criteria (5 experimental and 4 quasi-experimental studies). Data were analyzed using content analysis and descriptive statistics. The results revealed that programs promoting medication adherence in the community consisted of four primary activities: medication reminders, education, counseling, and patient monitoring. Implementing a combination of these activities significantly enhanced medication adherence, increased treatment success rates, and reduced loss-to-follow-up rates (p-value < 0.05). Therefore, to improve medication adherence among TB patients, digital health systems should be integrated. This includes developing platforms that facilitate medication reminders, remote monitoring, and tele-education/tele-counseling between healthcare providers and patients, complemented by home visits. Such integration would enable real-time patient tracking and foster family and community engagement in ensuring consistent medication adherence.

Downloads

Download data is not yet available.

References

กองวัณโรค กรมควบคุมโรค. (2565). แนวทางการควบคุมวัณโรคประเทศไทย พ.ศ. 2564. กรงเทพฯ: อักษรกราฟฟิคแอนด์ดีไซน์.

กองวัณโรค กรมควบคุมโรค. (2568). สถานการณ์วัณโรค ประเทศไทย. https://dvis3.ddc.moph.go.th/t/DDC_CENTER_DTB/views/FollowTB/Status_TB?%3Aembed=y&%3AisGuestRedirectFromVizportal=y

ธนวุธ กาฬภักดี, สุชาญวัชร สมสอน และ ดารณี ภักดิ์วาปี. (2568). บทบาทพยาบาลในการดูแลผู้ป่วยวัณโรคที่ได้รับการกำกับการรับประทานยาผ่านวิดีโอในชุมชนเมือง. วารสารสถาบันป้องกันควบคุมโรคเขตเมือง, 10(2), 245-262. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/iudcJ/article/view/279705

บุษบา โคกระบินทร์ และ สุชาญวัชร สมสอน. (2563). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการขาดยาในผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่และกลับเป็นซ้ำในพื้นที่จังหวัดสระบุรี. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4, 10(2), 10–21. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/248407

รัชนี ศรีตะวัน และ นวลพรรณ จิ๋วปัญญา. (2564). ประสิทธิผลของโปรแกรมการให้การปรึกษาโดยการสัมภาษณ์เสริมสร้างแรงจูงใจต่อความรู้ ความสม่ำเสมอของการรับประทานยา และการป้องกันการแพร่กระจายเชื้อของผู้ที่เป็นวัณโรค. วารสารวิจัยการพยาบาลและการสาธารณสุข, 1(3), 17-30. https://he02.tci-thaijo.org/index.php/jnphr/article/view/253579

สุชาญวัชร สมสอน. (2568). การทบทวนวรรณกรรมอย่างเป็นระบบเกี่ยวกับโปรแกรมส่งเสริมการดูแลตนเองของผู้ป่วยวัณโรคในชุมชน. วารสารวิทยาศาสตร์สุขภาพ วิทยาลัยนครราชสีมา, 4(1), 28–38. https://he03.tci-thaijo.org/index.php/jhsnmc/article/view/4420

สุชาญวัชร สมสอน, ณรงค์เดช พิมพรรณ, ดารณี ภักดิ์วาปี, สุภาภรณ์ วัฒนาธร และ เพชรวรรณ พึ่งรัศมี. (2562). ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเสียชีวิตของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่และกลับเป็นซ้ำ ในพื้นที่จังหวัดนครนายก. วารสารการแพทย์และสาธารณสุขเขต 4, 9(2), 15-28. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/JMPH4/article/view/248571

สุชาญวัชร สมสอน, ปาหนัน พิชยภิญโญ และ สุนีย์ ละกำปั่น. (2565). ผลของโปรแกรมแบบแผนการให้ข้อมูล การสร้างแรงจูงใจ และการพัฒนาทักษะ ร่วมกับการกำกับการรับประทานยาผ่านวิดีโอในผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่ จังหวัดนนทบุรี. วารสารวิจัยสุขภาพและการพยาบาล, 38(1), 241–253. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/bcnbangkok/article/view/246987

อัญชลี จันทร์ปรุง, สุวรรณา จันทร์ประเสริฐ และ สมสมัย รัตนกรีฑากุล. (2560). ผลของการเสริมสร้างพลังอํานาจต่อพฤติกรรมการดูแลตนเองและผลการตรวจเสมหะของผู้ป่วยวัณโรค. วารสารพยาบาลสาธารณสุข, 31(3), 89–104. https://he01.tci-thaijo.org/index.php/phn/article/view/245482

อรนภา วีรชุนย์ และ สุชาญวัชร สมสอน. (2566). แนวทางการพัฒนารูปแบบการติดตามผู้ป่วยวัณโรคปอดในพื้นที่จังหวัดนนทบุรี. วารสารวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีสู่ชุมชน, 1(1), 19-34. https://doi.org/10.57260/stc.2023.509

อภิชญา ทนธรรม. (2562). การศึกษาประสบการณ์การมีอาการและวิธีการจัดการอาการไม่พึงประสงค์ จากยารักษาวัณโรคปอดของผู้ป่วยวัณโรคปอดรายใหม่. (วิทยานิพนธ์พยาบาลศาสตรมหาบัณฑิต, จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย). https://digital.car.chula.ac.th/chulaetd/9385

Bediang, G., Stoll, B., Elia, N., Abena, J. L., & Geissbuhler, A. (2018). SMS reminders to improve adherence and cure of tuberculosis patients in Cameroon (TB-SMS Cameroon): a randomised controlled trial. BMC public health, 18, 583. https://doi.org/10.1186/s12889-018-5502-x

Chen, X., Zhang, X., Nie, F., Wang, X., Zhang, J., Wang, X., & Lv, C. (2025). Impact of the Internet Plus Health Education Model on Treatment Adherence, Disease Knowledge and Patient Satisfaction in Pulmonary Tuberculosis. Patient preference and adherence, 19, 3731–3741. https://doi.org/10.2147/PPA.S553938

Khakhong, S., Lirtmunlikaporn, S., Unahalekhaka, A., & Wichaikhum, O. (2023). Effects of the family empowerment program on medication adherence and treatment success among adults with pulmonary tuberculosis: A randomized controlled trial. Pacific Rim International Journal of Nursing Research, 27(4), 654-669. https://doi.org/10.60099/prijnr.2023.262115

Liu, X., Lewis, J. J., Zhang, H., Lu, W., Zhang, S., Zheng, G., Bai, L., Li, J., Li, X., Chen, H., Liu, M., Chen, R., Chi, J., Lu, J., Huan, S., Cheng, S., Wang, L., Jiang, S., Chin, D. P., & Fielding, K. L. (2015). Effectiveness of Electronic Reminders to Improve Medication Adherence in Tuberculosis Patients: A Cluster-Randomised Trial. PLoS medicine, 12(9), e1001876. https://doi.org/10.1371/journal.pmed.1001876

Louwagie, G., Kanaan, M., Morojele, N. K., Van Zyl, A., Moriarty, A. S., Li, J., Siddiqi, K., Turner, A., Mdege, N. D., Omole, O. B., Tumbo, J., Bachmann, M., Parrott, S., & Ayo-Yusuf, O. A. (2022). Effect of a brief motivational interview and text message intervention targeting tobacco smoking, alcohol use and medication adherence to improve tuberculosis treatment outcomes in adult patients with tuberculosis: a multicentre, randomised controlled trial of the ProLife programme in South Africa. BMJ open, 12(2), e056496. https://doi.org/10.1136/bmjopen-2021-056496

Pradipta, I. S., Houtsma, D., van Boven, J. F. M., Alffenaar, J. C., & Hak, E. (2020). Interventions to improve medication adherence in tuberculosis patients: a systematic review of randomized controlled studies. NPJ primary care respiratory medicine, 30(1), 21. https://doi.org/10.1038/s41533-020-0179-x

Prasetyo, Y. A., Preechawong, S., & Yunibhand, J. (2015). Effect of a Tuberculosis Health Promotion Program on Medication Adherence among Tuberculosis Patients. Journal of Health Research, 29(1), 47–53. https://www.tci-thaijo.org/index.php/jhealthres/article/view/79959

Story, A., Garfein, R. S., Hayward, A., Rusovich, V., Dadu, A., Soltan, V., Oprunenco, A., Collins, K., Sarin, R., Quraishi, S., Sharma, M., Migliori, G. B., Varadarajan, M., & Falzon, D. (2016). Monitoring therapy adherence of tuberculosis patients by using videoenabled electronic devices. Emerging Infectious Diseases, 22(3), 538–540. https://doi.org/10.3201/eid2203.151620

The Joanna Briggs Institute. (2014). Joanna Briggs Institute reviewers’ manual: 2014 edition/supplement. The Joanna Briggs Institute.

Tola, H. H., Shojaeizadeh, D., Tol, A., Garmaroudi, G., Yekaninejad, M. S., Kebede, A., Ejeta, L. T., Kassa, D., & Klinkenberg, E. (2016). Psychological and Educational Intervention to Improve Tuberculosis Treatment Adherence in Ethiopia Based on Health Belief Model: A Cluster Randomized Control Trial. PloS one, 11(5), e0155147. https://doi.org/10.1371/journal.pone.0155147

Wahdi, A., Karingga, D. D., & Puspitosari, D. R. (2025). Imogene King's theory-based telenursing to improve medication compliance in tuberculosis patients. Journal of Nursing Practice, 9(1), 77-88. https://doi.org/10.30994/jnp.v9i1.931

World Health Organization. (2025). Global tuberculosis report 2025. Geneva: World Health Organization.

Zomahoun, H., Guénette, L., Grégoire, J. P., Lauzier, S., Lawani, A. M., Ferdynus, C., Huiart, L., & Moisan, J. (2017). Effectiveness of motivational interviewing interventions on medication adherence in adults with chronic diseases: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Epidemiology, 46(2), 589–602. https://doi.org/10.1093/ije/dyw273