การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมและแนวทางการพัฒนาเชิงกลยุทธ์ของ วิสาหกิจชุมชนสมุนไพรตำบลเกาะเต่า อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง
คำสำคัญ:
การแข่งขัน, การดำเนินงาน, กลยุทธ์, เมทริกซ์ทาวส์บทคัดย่อ
สภาพแวดล้อมทั้งภายในและภายนอกเป็นปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสามารถทางการแข่งขันและความยั่งยืนของวิสาหกิจชุมชน งานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพทั่วไปและการดำเนินงาน วิเคราะห์สภาพแวดล้อมภายในและภายนอก รวมถึงกำหนดแนวทางการพัฒนาเชิงกลยุทธ์ของวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรตำบลเกาะเต่า อำเภอป่าพะยอม จังหวัดพัทลุง รวบรวมข้อมูลจากประธานและสมาชิกวิสาหกิจชุมชนจำนวน 10 รายผ่านการสัมภาษณ์เชิงลึกด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง การสนทนาอย่างไม่เป็นทางการ การสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม และการจดบันทึกภาคสนาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยการวิเคราะห์เชิงประเด็นร่วมกับการวิเคราะห์สภาพแวดล้อมและเมทริกซ์ทาวส์ ผลการศึกษาพบว่า วิสาหกิจชุมชนจดทะเบียนในปี พ.ศ. 2560 เพื่อสร้างรายได้แก่คนในชุมชน โดยผลิตและจำหน่ายผลิตภัณฑ์สมุนไพรหลายประเภทผ่านช่องทางการจัดจำหน่ายออฟไลน์และออนไลน์ ความเข้มแข็งของวิสาหกิจชุมชนเกิดจากโครงสร้างการบริหารจัดการที่ชัดเจน ความร่วมมือของสมาชิก คุณภาพ ความปลอดภัย และมาตรฐานของผลิตภัณฑ์ ขณะที่ข้อจำกัดสำคัญคือ เทคโนโลยีการผลิตและอุปกรณ์ที่อยู่ในระดับพื้นฐาน แม้มีโอกาสจากการเข้าถึงวัตถุดิบสมุนไพรในชุมชนและแนวโน้มความต้องการของตลาด แต่ยังเผชิญข้อจำกัดด้านการสนับสนุนจากหน่วยงานภาครัฐ แนวทางการพัฒนาเชิงกลยุทธ์ควรมุ่งสร้างมูลค่าเพิ่มจากคุณภาพและอัตลักษณ์ของผลิตภัณฑ์ พัฒนาการสื่อสารการตลาดดิจิทัลและการพัฒนาผลิตภัณฑ์จากทรัพยากรท้องถิ่น ควบคู่กับการยกระดับศักยภาพของเทคโนโลยีการผลิตและสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
เอกสารอ้างอิง
กรมพัฒนาการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ทางเลือก. 2566. แผนปฏิบัติการด้านสมุนไพรแห่งชาติฉบับที่ 2 พ.ศ. 2566–2570. เปเปอรี่, กรุงเทพมหานคร. 76 หน้า.
กรมพัฒนาธุรกิจการค้า. 2567. “สมุนไพรไทย” โอกาสทางธุรกิจที่ผู้ประกอบการรายเล็กต้องรีบคว้า. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.dbd.go.th/news/17831082567 (24 เมษายน 2568).
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2564. การผลิตสมุนไพร product champion. สำนักพัฒนาการถ่ายทอดเทคโนโลยี กรมส่งเสริมการเกษตร, กรุงเทพมหานคร. 30 หน้า.
กรุงเทพธุรกิจ. 2567. ตลาดสมุนไพรโต 6 หมื่นล้านบาท ดันสมุนไพรสู่ Soft power ส่งออก. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.bangkokbiznews.com/health/well-being/1114148 (24 เมษายน 2568).
เกตุกนก พงษ์นุรักษ์ และเกษตรชัย และหีม. 2566. ความต้องการใช้ประโยชน์จากสมุนไพรในอดีต ปัจจุบัน และอนาคตของประชาชนในอำเภอสิงหนคร จังหวัดสงขลา. วารสารมหาวิทยาลัยราชภัฏยะลา 18(3): 136–146.
คนึงรัตน์ คำมณี, จิรัฐินาฏ ถังเงิน และพันธ์จิตต์ สีเหนี่ยง. 2567. สถานภาพและแนวทางการพัฒนาความเข้มแข็งวิสาหกิจชุมชนเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก: กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชนตำบลหนองโรง อำเภอพนมทวน จังหวัดกาญจนบุรี. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตรและการจัดการ 7(2): 5–15.
คัจฉนันท์ เลิศพงษ์ศิลป์ และรพีพรรณ โสภากุล. 2567. การพัฒนารูปแบบส่วนประสมทางการตลาดของวิสาหกิจชุมชนกลุ่มสมุนไพรบ้านบุญเกิด อำเภอเมือง จังหวัดลำปาง. วารสารสหวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏบุรีรัมย์ 8(1): 35–48.
ฉัตรธิดา หยูคง และศักรินทร์ ชนประชา. 2566. การพัฒนาผลิตภัณฑ์สมุนไพรบนฐานองค์ความรู้ภูมิปัญญาและพืชอัตลักษณ์ท้องถิ่นของวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรคุณธรรมวัดคูเต่า ตำบลแม่ทอม อำเภอบางกล่ำ จังหวัดสงขลา. วารสารวิจัยวิชาการ 6(3): 201–214.
ชำนาญ ปาณาวงษ์. 2567. ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ: จากแนวคิดทฤษฎีสู่การปฏิบัติ (พิมพ์ครั้งที่ 3). สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยนเรศวร, พิษณุโลก. 237 หน้า.
ณฐาพัชร์ วรพงศ์พัชร์, รุ่งทิวา ชูทอง, ศิริวัฒน์ เปลี่ยนบางยาง และเอกศิริ นิยมศิลปะ. 2563. แนวทางพัฒนาการตลาดดิจิทัลสำหรับกลุ่มวิสาหกิจชุมชนบ้านโฉนด ชุมชนคลองโยง–ลานตากฟ้า จังหวัดนครปฐม. วารสารการบริหารนิติบุคคลและนวัตกรรมท้องถิ่น 6(2): 115–127.
ณรงค์ โพธิ์พฤกษานันท์ และพิมพ์พัชชา หยิมการุณ. 2567. การวิจัยปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม รูปแบบการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรคลองบางบอน กรุงเทพมหานคร. วารสารวิชาการคณะวิทยาการจัดการ มหาวิทยาลัยราชภัฏนครศรีธรรมราช 3(1): 21–39.
ปิยพัทธ์ หีบแก้ว และสถาพร มงคลศรีสวัสดิ์. 2563. แนวทางการพัฒนาการดำเนินงานของวิสาหกิจชุมชน: กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชนร้านรุ่งตะวันสมุนไพร ตำบลห้วยม่วง อำเภอภูผาม่าน จังหวัดขอนแก่น. วารสารการบริหารการปกครองและนวัตกรรมท้องถิ่น 4(2): 267–279.
พลากร สัตย์ซื่อ และปุรวิชญ์ พิทยาภินันท์. 2559. การวิเคราะห์สภาพแวดล้อมในการเพาะเลี้ยงสาหร่ายผมนาง (Gracilaria spp.) ของเกษตรกรในตำบลคลองแดน อำเภอระโนด จังหวัดสงขลา. วารสารหาดใหญ่วิชาการ 14(2): 171–184.
ไพบูลย์ ปิลันธน์โอวาท และเทิดศักดิ์ โรจน์สุรกิตติ. 2560. รูปแบบความยั่งยืนของธุรกิจค้าปลีกสำหรับวิสาหกิจชุมชนสมุนไพรในประเทศไทย. วารสารสังคมศาสตร์บูรณาการ มหาวิทยาลัยมหิดล 4(2): 277–301.
มงคล กิตติญาณขจร, อริยพงษ์ พลั่วพลันธ์, รัชนีกร ด่านศิริชัยสวัสดิ์, ทิวารัตน์ ศรีราตรี และนราธิป ภาวะรี. 2566. การสร้างกลยุทธ์การตลาดโดยการวิเคราะห์หาสาเหตุของยอดขายที่ลดลง: กรณีศึกษากลุ่มวิสาหกิจชุมชนผู้ผลิตสบู่สมุนไพร. วารสารข่ายงานวิศวกรรมอุตสาหการไทย 9(1): 74–86.
รัตนา แซ่ลิ้ม และสมชาย เล็กเจริญ. 2563. โมเดลความสัมพันธ์เชิงสาเหตุการตัดสินใจใช้บริการออกแบบโลโก้ผ่านเฟซบุ๊กของผู้บริโภคในเขตกรุงเทพมหานคร. วารสาร มจร พุทธปัญญาปริทรรศน์ 5(2): 116–125.
ศรีสุนันท์ ประเสริฐสังข์, วรรณษา วังแสนแก้ว และดวงเดือน เภตรา. 2565. การเพิ่มศักยภาพผลิตภัณฑ์สมุนไพรชุมชนสู่การเป็นธุรกิจที่ได้มาตรฐานของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในจังหวัดร้อยเอ็ด. วารสารวิชาการมหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี 10(2): 17–32.
สุดถนอม ตันเจริญ. 2566. การศึกษาศักยภาพชุมชนเพื่อการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนจากภูมิปัญญาท้องถิ่น อำเภออู่ทอง จังหวัดสุพรรณบุรี. วารสารราชภัฏสุราษฎร์ธานี 10(1): 45–78.
สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพัทลุง. 2565. แผนพัฒนาการเกษตรและสหกรณ์รายสินค้าของจังหวัดพัทลุง “พืชสมุนไพร” ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2565. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.opsmoac.go.th/ phatthalung-strategic-files-451891791797 (24 เมษายน 2568).
สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดพัทลุง. 2567. แผนพัฒนาการเกษตรและสหกรณ์ของจังหวัดพัทลุง (พ.ศ. 2566–2570) ฉบับทบทวน ประจำปีงบประมาณ พ.ศ. 2569. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.opsmoac.go.th/phatthalung-strategic-files-461591791797 (24 มกราคม 2568).
สำนักงานจังหวัดพัทลุง. 2566. แผนพัฒนาจังหวัดพัทลุง 5 ปี (พ.ศ. 2566–2570). (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.phatthalung.go.th/2022/files/com_news_develop/2022-04_677cac2c26c2239.pdf (24 มกราคม 2568).
สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. 2565. ผลการสำรวจพฤติกรรมผู้ใช้อินเทอร์เน็ตในประเทศไทยปี 2565. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.etda.or.th/th/Useful-Resource/publications/iub2022.aspx (24 มกราคม 2568).
สำนักงานสภาพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ. 2565. แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 13 (พ.ศ. 2566–2570). (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.nesdc.go.th/article_attach/article_file_2023030 7173518.pdf (24 เมษายน 2568).
Barney, J. 1991. Firm resources and sustained competitive advantage. Journal of Management 17(1): 99–120.
Cavite, H. J. M., C. Kerdsriserm and S. Suwanmaneepong. 2023. Strategic guidelines for community enterprise development: A case in rural Thailand. Journal of Enterprising Communities: People and Places in the Global Economy 17(2): 284–304.
Saunders, B., J. Sim, T. Kingstone, S. Baker, J. Waterfield, B. Bartlam, H. Burroughs and C. Jinks. 2018. Saturation in qualitative research: Exploring its conceptualization and operationalization. Quality & Quantity 52(4): 1893–1907.
Weihrich, H. 1982. The TOWS matrix—A tool for situational analysis. Long Range Planning 15(2): 54–66.
Wheelen, T.L., J.D. Hunger, A.N. Hoffman and C.E. Bamford. 2018. Strategic Management and Business Policy: Globalization, Innovation, and Sustainability. 15th ed. Pearson Education, Harlow. 848 p.
