การจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติด้านภัยแล้งของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวในพื้นที่ อำเภอท่าตะโก จังหวัดนครสวรรค์
คำสำคัญ:
ภัยพิบัติด้านภัยแล้ง, ผลกระทบจากภัยแล้ง, การจัดการความเสี่ยง, การรับรู้ความเสี่ยงบทคัดย่อ
การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดการความเสี่ยงจากภัยแล้งของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวอำเภอท่าตะโก จังหวัดนครสวรรค์ คำนวณกลุ่มตัวอย่างโดยใช้สูตรของ Taro Yamane ได้กลุ่มตัวอย่าง 390 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ ที่ผ่านการตรวจสอบความเที่ยงตรงเชิงเนื้อหาจากผู้เชี่ยวชาญ ได้ค่าความสอดคล้องเท่ากับ 0.827 เก็บรวบรวมข้อมูลในเดือนธันวาคม พ.ศ.2567 วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนาและสถิติเชิงอนุมาน ผลการศึกษา พบว่า เกษตรกรเป็นเพศหญิงมากที่สุด (ร้อยละ 51.54) อายุเฉลี่ย 51.63 ปี มีประสบการณ์ในการปลูกข้าวเฉลี่ย 24 ปี แหล่งข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการภัยแล้งมาจากผู้นำชุมชน (ร้อยละ 88.21) ส่วนใหญ่มีการรับรู้เกี่ยวกับความเสี่ยงจากภัยพิบัติด้านภัยแล้ง มากกว่าร้อยละ 80 ขึ้นไป และได้รับผลกระทบจากภัยแล้งภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง (ค่าเฉลี่ย 3.27) ได้แก่ 1) ด้านสิ่งแวดล้อม (ค่าเฉลี่ย 3.52) 2) ด้านการปลูกข้าว (ค่าเฉลี่ย 3.32) 3) ด้านเศรษฐกิจ (ค่าเฉลี่ย 3.24) และ 4) ด้านสังคม (ค่าเฉลี่ย 2.98) การจัดการความเสี่ยงภัยแล้งของเกษตรกร แบ่งเป็น 3 ช่วง ระยะก่อนเกิดภัย เกษตรกรมีการเฝ้าระวังโรคระบาดแมลงศัตรูพืช มากที่สุด (ร้อยละ 94.62) ระหว่างเกิดภัย เกษตรกรมีการติดตามสถานการณ์น้ำจากแหล่งต่างๆ มากที่สุด (ร้อยละ 98.72) และหลังการเกิดภัย เกษตรกรมีการขึ้นทะเบียนเกษตรกร มากที่สุด (ร้อยละ 98.97) ผลการทดสอบสมมติฐาน พบว่า เกษตรกรที่มีระดับผลกระทบที่แตกต่างกันมีการจัดการความเสี่ยงจากภัยพิบัติด้านภัยแล้งแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับนัยสำคัญ 0.05 ดังนั้น ควรมีนโยบายช่วยเหลือเกษตรกรให้เหมาะสมกับแต่ละพื้นที่ รวมถึงส่งเสริมทักษะการจัดการภัยแล้งและการตระหนักรู้เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
เอกสารอ้างอิง
กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย. 2567. ประกาศเขตให้ความช่วยเหลือ. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://nsn.disaster.go.th/nsw/download?id=9405&page=1&groupid=3781 (3 มีนาคม 2568).
กรมพัฒนาที่ดิน. 2565. พื้นที่แล้งซ้ำซากภาคเหนือ. สำนักพิมพ์ กรมพัฒนาที่ดิน, กรุงเทพมหานคร. 178 หน้า.
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2566. รายงานทะเบียนเกษตรกร. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://farmer.doae.go.th/plants_detail/plants_select/report_select (25 ธันวาคม 2566).
กรมส่งเสริมการเกษตร. 2557. โรค-แมลงศัตรูข้าวและการป้องกันกำจัด (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://esc.doae.go.th/ (3 มีนาคม 2568).
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 2567. รายงานสถานการณ์ภัยพิบัติด้านการเกษตร. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.moac.go.th/warning-files-461191791976 (3 มีนาคม 2568).
กัญธษิมา พิมพ์สุวรรณ. 2566. แนวทางการส่งเสริมการเกษตรเพื่อการปรับตัวของเกษตรกรต่อสถานการณ์ปัญหาภัยแล้งในอำเภอตาพระยา จังหวัดสระแก้ว. วิทยานิพนธ์ปริญญาเกษตรศาสตรมหาบัณฑิต. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช, นนทบุรี. 111 หน้า.
จิรัฐินาฏ ถังเงิน, คนึงรัตน์ คำมณี และ พันธ์จิตต์ สีเหนี่ยง. 2566. แนวทางการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของเกษตรกรผู้ปลูกพืชเศรษฐกิจหลักในพื้นที่จังหวัดนครปฐม. วารสารวิทยาศาสตร์เกษตรและการจัดการ 6(2): 135-144.
ฐกร กาญจน์จิรเดช, มยุรี รัตนเสริมพงศ์ และสมบูรณ์ สุขสำราญ. 2561. รูปแบบการมีส่วนร่วมของชุมชนในการบริหาร จัดการน้ำอย่างยั่งยืนของจังหวัดอุทัยธานี ตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง. วารสารสันติศึกษาปริทรรศน์ มจร 6(2): 537-552.
นาถนเรศ อาคาสุวรรณ. 2561. การศึกษาพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งและแนวทางป้องกันภัยแล้งในพื้นที่คาบสมุทรสทิงพระ. วารสารอินทนิลทักษิณสาร 13(1): 55-80.
เพ็ญฑิตา เอี่ยมชม, เฉลิมพล จตุพร, พัฒนา สุขประเสริฐ และสุวิสา พัฒนเกียรติ. 2560. การปรับตัวของเกษตรกรผู้ปลูกข้าวต่อสถานการณ์ภัยแล้งในอำเภอเมือง จังหวัดลพบุรี. วารสารเกษตรพระวรุณ 14(2): 191-198.
ศูนย์ติดตามและแก้ไขปัญหาภัยพิบัติด้านการเกษตรจังหวัดนครสวรรค์. 2566. การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยด้านการเกษตรในช่วงฤดูแล้ง ปี 2566/67. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://www.opsmoac.go.th/nakhonsawan-dwl-files-461991791233 (10 มกราคม 2568).
ศูนย์เมล็ดพันธุ์ข้าวนครสวรรค์. 2566. เพลี้ยไฟศัตรูข้าวที่พบในช่วงแล้ง. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://newwebs2.ricethailand.go.th/upload/doc/9526/1690184136.pdf (10 มกราคม 2568).
สำนักงานจังหวัดนครสวรรค์. 2567. ข้อมูลสำคัญจังหวัดนครสวรรค์. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://nakhonsawan.go.th/joomla/ (15 มกราคม 2568).
สำนักงานนโยบายและยุทธศาสตร์การค้า. 2566. สรุปสถานการณ์เศรษฐกิจการค้าสำคัญ. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://tpso.go.th/category/weekly (20 ธันวาคม 2566).
สำนักงานพัฒนาการวิจัยการเกษตร (องค์การมหาชน). 2568. พืชเศรษฐกิจ สินค้าสร้างรายได้ในครัวเรือนและประเทศ. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://www.arda.or.th/detail/6166 (4 เมษายน 2568).
สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน). 2566. ความแห้งแล้งในประเทศไทย. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://gistda.or.th/news_view.php?m_id=6893&lang=TH (20 ธันวาคม 2566).
สำนักงานสถิติจังหวัดนครสวรรค์. 2566. รายงานสำรวจสนับสนุนภารกิจภายในจังหวัด. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://nksawan.nso.go.th/component/content/category/survey-reports-to-support-missions-within-the-province.html?Itemid=499 (21 ธันวาคม 2566).
สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2567. การนำเข้า - ส่งออก. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://oae.go.th/home/article/412 (20 ธันวาคม 2566).
สำนักงานเกษตรจังหวัดนครสวรรค์. 2565. แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาข้าวอย่างยั่งยืน จังหวัดนครสวรรค์ พ.ศ. 2566 – 2570. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : http://www.nakhonsawan.doae.go.th/2016/images/Pongtorn/year2565/RiceStrategyNakhonSawan2566.pdf (4 เมษายน 2568).
สำนักงานเกษตรจังหวัดนครสวรรค์. 2567. ข้อมูลพื้นฐานจังหวัดนครสวรรค์. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล : https://www.opsmoac.go.th/nakhonsawan-dwl-files-461091791986 (4 เมษายน 2568).
สำนักงานเกษตรและสหกรณ์จังหวัดนครสวรรค์. 2566. ผลการดำเนินงานประจำปี พ.ศ. 2565. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: https://www.opsmoac.go.th/nakhonsawan-performance-files-451391791818 (4 เมษายน 2568).
