ความหลากหลายและการใช้ประโยชน์พืชสมุนไพรพื้นบ้านด้านการเกษตรของเกษตรกร: ชุมชนสะลวง – ขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่
คำสำคัญ:
การเกษตร, ความหลากหลายทางชีวภาพ, พืชสมุนไพรพื้นบ้านบทคัดย่อ
การศึกษาแบบผสมผสานนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) สำรวจความหลากหลายและการใช้พืชสมุนไพรพื้นบ้านที่นำไปใช้ด้านการเกษตร 2) วิเคราะห์ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้พืชสมุนไพรพื้นบ้านด้านการเกษตรของเกษตรกร และ 3) สังเคราะห์ข้อเสนอการส่งเสริมการใช้ประโยชน์พืชสมุนไพรพื้นบ้านด้านการเกษตรในชุมชนบนฐานการมีส่วนร่วม กลุ่มตัวอย่างเป็นเกษตรกรที่อาศัยอยู่ในชุมชนสะลวง – ขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน 341 ครัวเรือน และผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย จำนวน 14 คน เครื่องมือเป็นแบบสอบถาม และการสนทนากลุ่ม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา การวิเคราะห์ค่าสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์เพียร์สัน และการวิเคราะห์เชิงเนื้อหา ผลการศึกษาพบว่า ในชุมชนมีพืชสมุนไพรที่ใช้ด้านการเกษตร จำนวน 17 ชนิด ทั้งนี้เกษตรกรมีการใช้พืชสมุนไพรพื้นบ้านด้านการเกษตรโดยรวมเฉลี่ยระดับน้อย ( = 1.33) โดยมีปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการใช้พืชสมุนไพรพื้นบ้านด้านการเกษตร ได้แก่ อายุ (r= - .183 p = 0.001) และภาระหนี้สินของครัวเรือน (r= .173 p = 0.001) ดังนั้นควรส่งเสริมการใช้ประโยชน์พืชสมุนไพรพื้นบ้านด้าน การเกษตรในชุมชน โดยการบูรณาการกิจกรรมการสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลพืชสมุนไพรพื้นบ้านด้านการเกษตรในชุมชน การส่งเสริมกิจกรรมความรู้ในการใช้พืชสมุนไพรเพื่อการเกษตรที่ถูกต้อง การส่งเสริมการใช้พืชสมุนไพรในการผลิตพืชปลอดภัย และการดำเนินการวิจัยและบริการวิชาการ
เอกสารอ้างอิง
จรงค์ศักดิ์ พุมนวน นาตยา มนตรี และอำมร อินทร์สังข์. 2560. การใช้ประโยชน์จากใบสักเพื่อการเกษตรและสมุนไพร; การใช้สารสกัดจากใบสักในการควบคุมหนอนใยผัก (Plutella xylostella) และเพลี้ยแป้งสีเทา (Pseudococcus jackbeardsleyi). สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง, กรุงเทพมหานคร. 51 หน้า.
ณัฐวุฒิ เกิดรัตน์ และ จักรพันธ์ สุขสวัสดิ์. 2565. การยอมรับการใช้สารสกัดสมุนไพรในเกษตรกรผู้เลี้ยงไก่เนื้อ: การประยุกต์ใช้แบบจำลองการยอมรับเทคโนโลยี. วารสารเศรษฐศาสตร์และกลยุทธ์การจัดการ 9(1): 36-49.
ณัฐทพร ปวนปันคํา และสามารถ ใจเตี้ย. 2566. ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตของเกษตรกร ตําบลศรีวิชัย อําเภอลี้ จังหวัดลําพูน. วารสารสาธารณสุขมูลฐาน (ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ) 38(2): 13-19.
นาตยา พรมศรีธรรม และสมศักดิ์ อินทมาต. 2566. ผลของโปรแกรมการส่งเสริมความรอบรู้ด้านสุขภาพและพฤติกรรมการใช้สารเคมีกำจัดศัตรูพืชของเกษตรกรผู้ปลูกหอมแบ่ง. วารสารอนามัยสิ่งแวดล้อมและสุขภาพชุมชน 8(3): 34–42.
นันทณา นนท์แข็ง, สุชาวดี กลางจอหอ และจริยา รอดดี. 2562. ประสิทธิภาพสารสกัดสมุนไพรต่อการควบคุมเพลี้ยอ่อน. แก่นเกษตร 47(ฉบับพิเศษ 1): 365–370.
วิจิตรา โชคบุญ. 2564. ศึกษาประสิทธิภาพและอัตราการใช้สารสกัดจากพืชเพื่อควบคุมแมลงศัตรพืชในการผลิตพืชผักระบบเกษตรอินทรีย์. กรมวิชาการเกษตร, กรุงเทพมหานคร. 46 หน้า.
ศรัณยา ปัญญายืน, สายสกุล ฟองมูล, พหล ศักดิ์คะทัศน์ และกังสดาล กนกหงส์. 2566. ปัจจัยที่มีผลต่อความต้องการในการส่งเสริมปลูกผักปลอดภัยจากสารพิษของเกษตรกรอําเภอเมืองปาน จังหวัดลําปาง.วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร 40(3): 127-137.
สามารถ ใจเตี้ย. 2556. การจัดการปัจจัยการผลิตพืชปลอดภัยในชุมชนสะลวง – ขี้เหล็ก อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่. วารสารวิจัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร 30(1): 51–58.
สามารถ ใจเตี้ย. 2567. ภูมิปัญญาสมุนไพรพื้นบ้าน: ความหลากชนิดและการใช้ประโยชน์เพื่อการสร้างเสริมสุขภาพ. วารสารการสร้างเสริมสุขภาพไทย 3(1): 56–60.
สุภาพร ภูมิเวียงศรี, นฤมล สินสุพรรณ และอำนาจ ชนะวงษ์. 2564. การพัฒนารูปแบบการจัดการปัญหาสารเคมีกำจัดศัตรูพืชปนเปื้อนในผัก ผลไม้และผลิตภัณฑ์ทางการเกษตร อย่างยั่งยืน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชนและภาคีเครือข่าย อำเภอหนองนาคำ จังหวัดขอนแก่น. วารสารวิจัยและพัฒนาระบบสุขภาพ 14(2): 36–56.
อัจฉริยา ชมเชย. 2550. การพัฒนาการหมักน้ําหมักชีวภาพของบ้านสะลวงใน ตําบลสะลวง อําเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่. (ระบบออนไลน์). แหล่งข้อมูล: http://cmruir.cmru.ac.th/handle/123456789/807 (20 มกราคม 2568).
Anderson, J.C. and D.W. Gerbing. 1988. Structural equation modeling in practice: A review and recommended two-step approach. Psychological Bulletin 103(3): 411- 423.
Cheraghi, M.N., M.H. Farzaei, E. Karimpour, G. Amin, M. Khanavi, T. Akbarzadeh and M.R. Shams-Ardekani. 2016. An evidence-based review on medicinal plants used as insecticide and insect repellent in traditional iranian medicine. Iranian Red Crescent Medical Journal 18:(2): doi: 10.5812/ircmj.22361
Cronbach, L.J. 1990. Essentials of psychological testing (5thed.). Harper Collins Publisher, New York. 726 p.
Daniel, WW. 2010. Biostatics: basic concepts and methodology for the health (9 thed.). John Wiley & Sons, New York. 960 p.
Davis, C.C. and P. Choisy. 2024. Medicinal plants meet modern biodiversity science. Current Biology 34(4): R158 – R173.
Degu, S., A. Berihun, R. Muluye, G. Hirut, D. Eyob, A. Aliyi, A. Abiy, W. Samuel and T. Ashenef. 2020.
Medicinal plants that used as repellent, insecticide and larvicide in Ethiopia. Pharmacy & Pharmacology International Journal 8(5): 274 – 283.
Habtamu, AA., L. Tsdeke and M. Osie. 2014. Traditional medicinal plants utilization, management and threats in Hadiya Zone, Ethiopia. Journal of Medicinal Plants Studies 2(2): 94 – 108.
Lahiri, B., A.K. Sangma, B.R. Marak and S.M. Sangma. 2017. Exploration and appraisal of indigenous agricultural knowledge practiced by Garo tribal farmers in North-Eastern Himalayan region of India. Journal of Crop and Weed 13(2): 01 - 07.
Miles M.B. and A.M. Huberman. 1994. Qualitative data analysis: An expanded sourcebook. Thousand Oaks, CA: Sage Publications. 354 p.
Nugroho, Y., MA. Soendjoto, Suyanto, J. Matatula, S. Alam and PYAP. Wirabuana. 2021. Traditional medicinal plants and their utilization by local communities around Lambung Mangkurat Education Forests, South Kalimantan, Indonesia. Biodiversitas 23:306 - 314.
